Górnośląskie Towarzystwo Literackie w Katowicach
G ó r n o ś l ą s k i e   T o w a r z y s t w o   L i t e r a c k i e   w   Katowicach

Proza



Duchy wojny. Dziennik żołnierski 1942-44 (fragm.)

PONIEDZIAŁEK 9 MARCA 1942
Niy poradza sie oswojić z myślom, że musza sie brać. Wszystko musza zostawić: choro matka, żona z dzieckiym, gospodarka i wyjyżdżać we świat.
    Niy poradza tego pojąć, że dlo Rzeszy ważniejsze jest moje wojowanie niż gospodarka i rodzina. Przeca wojna to upadek państwa, a gospodarka i rodzina to chlyb i życi, czyli dźwigani państwa. Niy poradza tego zrozumieć, że Hitler i te wszystki jego przychlasty tego niy pojmujom. Może lepij było słuchać szwagra Tomka.
− Alojz, ty sie na nic niy oglądej, ino szukej roboty na grubie. Na grubie zawdy jakoś obstojisz, bo wynglo bez wojna też trzeja…
    Powtorzoł mi to szwagier pora razy, ale jo go niy posłuchoł. Myślołech se, że gospodorza niy weznom na wojna, bo jest bardzij potrzebny niż górnik. Wynglo niy wrazisz do gymby…
    Tomek namowioł też na gruba Pawła. Mój braciszek − łonego zawdy błozna tropiły.
− Jaa, jo pójda na gruba, czymu niy! Ale nojprzód muszom tam wprawić okna! Jak bydom okna na grubie, to jo zostana bergmonym…
    Nasi mama, jak sie dowiedzieli o naszym powołaniu, na tych chorych nogach powlykli sie do byrgermajstra Paula Myschora.
− Litości niy mosz, Paweł, zostow choć jednego w  doma.
− Ochmanko, jo mom litość, ale wojna niy mo litości! Wojna to mus. Ino Führer może z tego musu zwolnić. Jo wom obiecać moga ino jedno: wasi chłopcy niy pojadom na Ostfront. Paul nach Ingolstadt, Alois − Bad Reichenhall! To jest Bawario − piykny land! I katolicki!
− Piykny land! Cóż z tego, kiej gospodorza na Ochmanowicach zabraknie! Wtóż bydzie robił i kontigynty oddawoł?
− Zawdy sie wtoś znojdzie… Ludzi do roboty Rzysza mo dość! − odpedzioł Mamie byrger.
    Chodza po chałpie, jak w gorączce. Zrobiom ledy co i porząd rozmyślom (…). Brat w ostatnich dniach bardzo spoważnioł. Zawdy trzymały sie go wice, a teroz, borok też sie staro, jak to ino bydzie dalij (…).

WTOREK 10 MARCA 1942
    (…) Paweł robił jak nigdy. Ażech mu sie dziwowoł. Robił tak, jakby to łon był gospodorzym, a niy jo.
    Ani my sie niy spostrzegli, jak słońce wytoczyło sie na som wiyrch nieba. Zrobiło sie ciepło i miło. W olszyczkowym lesie nad Łąkowkom zaśpiywoł jakiś ptok. Paweł go dosłyszoł:
− Słyszysz, bracie?
− Słysza! − odpowiadom mu, bo wiym, że zawsze był wraźliwy na piyknota świata, że mioł dużo podziwu dlo przyrody i Bożego stworzynio.
− Mój bracie, rodzony − tak jakoś ciepło wyrzekł te słowa − patrz, jak nom tukej dobrze! Nikaj nom już tak niy bydzie. Cieszmy sie tom godzinom. Podeszeł ku mie i obłapił mie rękami, jak ojca.
    Po połedniu krzypopki były już pociepane, Toż my sie zabrali do rozbijanio kretowin i wyrzynanio osetu.
− Łąki muszom być równe i czyste − padom. − Niy wiymy, wto jich bydzie latoś siykł.
    Paweł jakby na to ino czekoł. Błozna były cząstkom jego natury toż zaroz sie łone upomniały. Zaśpiywoł jedna z piosneczek, kierej nauczyła nos staro Marana:
Wto cie łączko bydzie kosił, jak jo szabla byda nosił.
Łączko, łączko, łączko zielono.
− Pod Korzyńcym! − dodoł.
− Tego my już niy bydymy wiedzieć, wto te łąki bydzie siyk.
− Jo wiym! Jak niy bydzie mioł wto, to zaprawiom do kośby Geringa, tego siarońskigo basisty, a Hitler, tyn chudyga bydzie mu brusił! − błoznowoł Paweł. − To łoni ta wojna rozpolili, guptoki jedne. Najgłupsze guptoki na świecie. Łoni se wojna rozpolili, a ty mosz sie teroz za nich bić. Sami niech sie pierom. Jo sie niy chca bić. Jo sie niy umia bić!
− Niy umiysz, braciszku, ale łoni cie tego nauczom. Łoni nos nauczom jeszcze niyjednego, oboczysz (…).

CZWARTEK 12 MARCA 1942
    (…) Jak sie konie napowały, podeszełech ku wrotom, żeby je otworzyć. Patrza, a wrota już otwarte. Stoji przy nich brat, kiery sie odzywo:
− Witom cie! Pojada z tobom. Pogodomy se, bo jakoś nigdy niy momy czasu, żeby porozprowiać ze sobom.
    Przyznom, żech był zaskoczony obecnościom Pawła, alech niy doł po sobie znać. Spokojnie mu odpowiadom:
− Ady, jak chcesz − to jedź…
    Z Bojszów do Mysłowic furmankom jechało sie dobre trzy godziny. Nazod też tela…
− Bydymy mieli dość czasu na godka − myśla se.
    W marcu przed czwortom nad ranym jest jeszcze ćma. Na wiejskij drodze rafiok jedzie cicho, ale na kamiynnym gościńcu turkot żelaznych obręczy jest tak głośny, że okrzysić poradzi umarłego. Z powodu tego turkotu nasza godka sie niy ukłodała. Dopiyro w Ściyrniach, jak my wjechali na betonowo szosa − mogli my swobodnij pogodać. Zaczon jo, boch trocha miarkowoł, o co może bratu chodzić:
− Mosz jako dziołcha?
    Paweł uśmiechnął sie wstydliwie i przytaknął, że mo.
− Skąd?
− Niy wiym, czy ci to pedzieć. Lepij niech zostanie jak było. Niy bydziesz wiedzioł − niy bydziesz myśloł.
− Bratu niy powiysz? − zaczonech nalegać.
− Powiym ino, jak jest miyndzy nami. Jo jom bardzo kochom! Niy poradza bez nij przeżyć dnia. Może niy wiysz, ale jo prawie kożdy wieczór leca do Jedliny ku jeji chałpie. Stowom tam w ćmoku na wale przy Wiśle i patrza ukradkiem na jejich plac, patrza do okiyn, żeby jom choć na momynt ujrzeć. W niedziela zaglądom w kościele na babsko strona i szukom jom w ludzkij ciźbie. Cliwo mie bez nij łogromnie. Chciołbych z niom być! Chciołbych sie z niom łożynić.
− Czy ona wiy o tej miłości? − pytom rozgorączkowanego brata.
− Ponoś wiy, bo ji dziołchy z Bojszów wszystko wyzdradziły, jak roz przyszła do nos na kino.
− Pawełku, mój najmilszy braciszku, jeśli ta dziołszka tak kochosz, jak mi to rozprowiosz − niy patrz na nic, ino jeszcze dzisio, teroz, zaroz, leć do Jedliny! Klupej do drzwi i pytoj łojców, czy możesz se pogodać z jejich cerom. Złaź z fury! Niy troć ani minuty, ino leć…
    Paweł tego sie po mie niy spodziywoł. Otworzył ze zdumiynio oczy i wymamrotoł:
− Jak to teroz? Tak wczas rano?
− Zanim tam dojdziesz, bydzie już widno. Wszyscy bydom akurat przy odbywaniu. Wszystkich zastaniesz w doma. Nic niy owijej w bawełna, ino godej prosto z mostu.
− Złaź i bier sie!
    Zdumiony Paweł zeskoczył z fury i aż spod Lędzin udoł sie nazod ku Bojszowom i Jedlinie.
    Od wynglo przyjechołech pod wieczór, bo stryno narychtowali wieczerzo, dali coś wypić. Zabawiłech do późna. Piyrwsze moji słowa, jakech wloz do dom były:
− Paweł jest?
− Niy ma − odpedziała Wichta. − Ady my myśleli, że pojechoł z tobom, bo tak godoł wczoraj.
    Tymczasym tyn nasz gryfczok ściągnon dopiyro przed północom. Ściągnon? Na bryczce sie przywióz, jakby jaki pon! Tak mu tam w tej Jedlinie radzi byli, że go wniebowziętego ojcowie przywiyźli pod sama chałpa. Zadowolony braciszek wyloz z bryczki i se podśpiywywoł:
„Ach, mój Boże, kwitnom róże, cóż jo począć mom,
Pokochołech szwarne dziywcze, opuścić je mom…”
    Był podpity, Toż mioł odwoga wiyncyj pedzieć, niż zwykle. Nareszcie my sie trocha wiyncyj dowiedzieli, co w tej jego głowiczce i gorącym sercu siedzi. Przyklejił sie zaś do mie, jak dziecko do ojca i mi pado:
− Dziynkuja ci, bracie za dorada. Dziynkuja stokrotnie! Ino pierzynie jedyn, czymuś mie wcześnij niy turoł? Mie teroz serce pęknie, jak byda musioł odjyżdżać.
    Braciszek sie rozbeczoł na głos. Siod na ryczce, głowa opuścił między kolana i długo wajoł:
− Mie serce pęknie! Serce mi pęknie!

PIĄTEK 13 MARCA 1942
Rzodko sie u nos tryfio, żeby w kuchni niy było ludzi. Zawsze wtoś jest, ale niy wiedzieć czymu, samo sie jakoś ułożyło, że dzisio zostali my z Wichtom sami.
    Paweł po obiedzie pedzioł, że pójdzie do Ludwika Krzemienia pogodać o tych wczorajszych zolytach w Jedlinie. Mama przeszli siyń i wleźli do izbetki, kaj miyszkała Martusia. Chcieli jom trocha pocieszyć, bo jest w szóstym miesiącu i różne chwile na nia przychodzom. Marana, jak zwykle o tym czasie miała dużo do zrobiynio w obyjściu.
    Zostali my z Wichtom sami. Jo siod przy zachodnim oknie i patrzoł na Jarczykowe dymby. Żona rychtowała waniynka do kompanio Małego. Wejrzała w moja strona i sie mie pyto:
− Alojz, a jakbyś tak niy poszeł do tego wojska, co by było?
− Niy wiym, co by było. Lepij takich pytań niy stawioj. Musiołbych sie ukrywać, a wos by wziyni do lagru i spolili.
− Mie by wziyni, bo moja rodzina jest abgelynt. Jo jest niby Polka, ale katać by zawarli twoja głucho i kulawo matka i tego Małego? To by już musieli niy mieć ludzkigo sumiynio, jakby to zrobili.
− Wichciu moja roztomiło, ty niy możesz ciyrpieć skuli mie. Jo po to jada na wojna, żeby wom życi ratować! A ty mie namowiosz, żeby jo wasze życi narożoł. Niy myśl se, że to wszystko, co na mie spadło, lekko traktuja. Jo dziyń w dziyń rozmyślom i pytom sie: co robić, żeby zrobić najlepiej?
− Tyn krok szłoby zrobić, jakby była pewność, że Hitler wojna przegro i nazod przyjdzie Polska. Mie sie jednak zdo, że Polska już niy przyjdzie. Prędzyj przyjdzie tu Rus. Zanim to jednak nastanie, Hitler wyniszczy naród do cna. Dlo dezerterów niy bydzie litości. Wybijom wszystkich, a jak jich niy bydom poradzic chycić − to wybijom rodziny.
− Wichciu, wojna to niy przelywki. Tu niy ma pardonu! (…)

SOBOTA 14 MARCA 1942
Ino sie rozwidniło, zaprzągli my konie do korby i udali sie pod Chmielnik, do Stalmachów, kaj my mieli w stodole somsiek ze słomom. Od czasu, jak sie nom stodoła spoliła, to u nich trzymomy słoma i zawdy w sobota przywozymy pora ociypek pod nasz chlywek, aby cały tydziyń mieć czym słać (…).
    Po śniodaniu dali my sie do śrutowanio na żarnach. To była ciyżko robota, prowdziwie chłopsko. Chcieli my naśrutować jak nojwiyncyj, żeby nasze babiny niy musiały sie same tropić, jak odjadymy (…).
    Mełli my do czwortej. Potym dali sie do odbywanio. Pozrobiali my roz dwa, pomyli sie i lepij obleczyni gibym polecieli bez las i Korzyniec ku woli.
    Opołki już na nos czekali, bo dziyń wcześnij dali my znać, że jich w sobota odwiydzymy. Zeszli sie tam wszyscy. Ujek Józek Opołka z ujnom Maryjkom, ujno Marta z ujkiym Jankiym Urbańczykiem, ujno Jadwiga z ujkiym Władkiem Gwoździem. Byli też wszyscy kuzynio − pełno kuchnia ludzi. Przy powitaniu jo sie odezwoł piyrwszy:
− Jadymy z bratym we świat i niy wiymy, czy sie jeszcze kiej tak zyjdymy. Toż chcieli my sie z wami pożegnać. Zawdy my se przoli i pamiyntali jedni o drugich. Chcymy, żeby tak dalij było.
− A kas to wyjyżdżocie? − spytali babka Weronika, co siedzieli w kątku i sie wszystkim interesantnie przysłuchiwali.
− No, jak to, babko, niy wiycie − bierom nos na wojna? Jo sie mom stawić w Reichenhall, a Paweł w Ingolstadcie.
− Ee, to bydziecie blisko. To jest w Bawaryji − stwierdzili babka i my wszyscy zrobili taki oczy, skąd tako znajomość geografije u babki.
− Wyście zapomnieli, że jo chodziła do niymieckij szkoły, pod starego Lamparta. To był ostry rechtor! Kijym uczył, od zadku…
    Błogosławia wos, chłopcy. Niech wos Pon Bóg prowadzi. Żebyście ino szczyśliwie do dom powrócili. Wasza matka nic w życiu niy podżyła, to niech mo choć szczyści wos jeszcze oglądać.
− Niy starojcie sie babko, niy bydzie źle − uspokojił babka Paweł. − Słyszeliście, w niebie ciżba, brakuje tam miejsca. Anioły ponoś siedzom już na krokwiach, że ani dychać niy poradzom, co dopiyro − śpiywać. Katać by nos, wojoków Pon Bóg jeszcze tam cis…
    Wszyscy my sie zaśmioli na te Pawłowe błozna, a kuzyn Jonek, kiery wice też mioł zawdy na końcu języka dopedzioł:
− Paweł, ty se niy rachuj, że do nieba pójdziesz. Hitler i wszystki Hitlerowe pomagiery pójdom na samo dno piekielne!
    Wesoło nom było u Opołków (…). W jednej chwili jo wstoł i wszystkiym piyknie podziynkowoł.
− Wszystkimu musi być koniec. Już noc, a nos czeko jeszcze droga. Dziynkuja za wszystko. Co złe − to niy my. Rzykejcie za nos, babko i ujne. Z Bogiym.
− Bóg z wami! − odpedzieli ujek Józek. − Nojważniejsze, że niy idziecie na Rusa (…).

NIEDZIELA 15 MARCA 1942
Dziś po sumie przystanyli my dłużyj przed kościołym. Godki było dużo. Kożdy z chłopców mioł jakoś nowina (…).
    Niy poradzili my sie spod tego kościoła rozyjść (…). Już odbiło połednie, a chłopcy w grupkach jeszcze coś rozprowiali. Jedni szli ku starej szkole, drudzy krokali bez dwór na Górne Bojszowy, my, ze Zopłocio, razym poszli w jedna strona: Paweł i August Szymkowi, Ludwik i Michał Krzemienie, Paweł Wójcik, Józek Gondzik, Natoników Stefan, chłopcy Stachoniowi: Alojz, Franek i Bernard i my z bratym. Rozchodzili my sie kożdy do swych wrót. Przy starej gruszce nasz Paweł zawołoł:
− Patrz, Alojz − boconie! Wracajom do gniozd, a my się muszymy z gniozd wybiyrać.
    Zastanowiły mie te słowa, bo na pozór wyglądało, że braciszek niy przejmuje sie zbytnio powołaniym, ale to był pozór, bo on przejmowoł sie mocno. Im bliższo była chwila naszego pożegnanio, tym mocnij (…).
    Wichta na nasze pożegnani zrobiła torta. My raczyj żyli biydnie i takigo śpecyjału na stole nigdy u nos niy było. To sie kaś tryfiało na weselach u bogatszych. U nos torta znodła sie na stole po roz piyrwszy dopiyro dzisioj.
− O, torta! Cheba mie łoczy niy mylom − zawołoł uradowany Paweł.
− Mom też dlo wos prawdziwo bonkawa − odpedziała żona. − Nasi mama dostali jom w biksie od siostry Pauliny z Gieschewaldu.
− Ale uczta! − niy umioł powstrzymać radości braciszek. − Dziynkuja ci, bratowo za taki dobroci (…).
(…) Paweł (…) zaczął nucić:
O, mamulko, mamulko, piykne syny mocie,
weznom wom jich na wojna, mieć jich niy bydziecie.
Weznom wom jich na wojna ku miastu Berlinie,
bydziecie wy wołali, bydziecie wy płakali − wróćże sie mój synie…
    Zrobiło sie smutno po tych słowach. Mama sie rozpłakali, za nimi Wichta.
− Paweł, popsułeś wszystko − wypomniołech bratu. − Chcieli my se pogodać, poradować sie sobom, a tu bydzie trzeja płakać.
− Wto ci kazuje płakać − bronił sie Paweł. − Ciesz sie, jak poradzisz, bo jo niy.
    To pedzioł i wyszeł z izby, nawet niy kosztując torty (…).

PONIEDZIAŁEK 16 MARCA 1942
Niy poradza utrzymać myśli przy sobie, przy rodzinie i chałpie, a ino uciekajom mi kajś we świat i gnymbiom mie, że ani spać spokojnie, ani coś robić z uwagom.
    Cały dziyń naprawiali my płoty, kierych wokół momy dużo (…). Łoroz wyszła przed siyń Wichta i zawołała:
− Pódź ino, Wójcik przyszli.
    Jan Wójcik miyszkali niedaleko nos i byli od lot kościelnym. Robiłech jim od synka na polu (…).
− Wiysz − zwrócili sie do mie − dopiyroch wczoraj dowiedzioł sie, żeś dostoł do wojska. Zmartwiło mie to ogromnie, bo wtóż nom teroz bydzie furmanił. Takigo furmana to my już niy znojdymy (…). Tyś był uczymliwy i zawdyś umioł mie zastąpić.
    Jeszcze mi dzisio moja Agnes przypomniała, jak żeś to łońskiego roku wzion widły i som kłod nasze siano na drabiniok (…). Inne furmany to sie ani wideł niy chycom, a zapłacić swojom drogom se kożom.
    Przyszeł żech cie pocieszyć i podziynkować za te lata furmaństwa. Prosza cie, dej se na sia pozór. Jak ino poradzisz − trzymoj sie daleko od przodka. Jo był na światowej wojnie i wiym, że człowiek i ludzki życi na wojnie nic niy wort. Miyj to też za przestroga, że wojna zabiyro nojlepszych (…). Bo lompy, chachary zawdy jakoś obstajom, a dobrzy muszom się brać (…).

SOBOTA 21 MARCA 1942
Zawitała wiosna, miło zagrzoło słoneczko, wszystko sie raduje, a my − smutni. Chodzymy w doma, jak w żałobie. Mama niy wychodzom z chałpy. Siedzom w izbie przed Paniynkom Różańcowom, rzykajom i popłakujom. Marta oblokła Marysia i wyszła na plac.
− Jakoś sie dzisio kiepsko czuja − pedziała do mie. Musiałach wyjść z izbetki na świyże powietrze. Widza, że ty sie też fest starosz, bracie?
− Co bych sie mioł niy starać, siostro. Wszystko trzeja zostawić…
− Może niy bydzie sposobniejszej chwile, Toż chciałabych ci już teroz za wszystko podziynkować. Tyś był dlo mie jak dobry ojciec. Odżywiołeś mie, zrobiłeś mi weseli, doł pomiyszkani. Wszystko dobrze pamiyntom, kiejś otwiyroł dlo mie serce (…).
    Wszystki uczynki mi tak siostra po koleji wyliczała. Na koniec przyprowadziła ku mie córeczka i poprosiła jom:
− Marysiu, pościskej ujka… Fest go pościskej!
    Przołech tej dziołszce jak swojij. Łona też miała ku mie śmiałość (…).
    Jak my tak na placu ze siostrom rozprowiali (…) − znod sie  przy nos Paweł.
    Wyszeł ze swego ogródeczka, zbliżył sie do starej gruszki-duśki, kiero posadzili jeszcze nasi dziadek, Walek. Ani my sie obejrzeli, a on już tam był. Wyspiynoł sie na som wiyrszołek i zaczon wołać:
− Ludkowie złoci, dzisioj frylingsanfang! Radujcie sie, a z wiosny radujcie sie jeszcze bardzij! (…)
− Musza  jeszcze na koniec napatrzeć sie na tyn obrozek. Góry, w kierych żech jeszcze niy był. Korzyniec, kaj żech sie pławił. Las, w kierym żech się gonił i zbiyroł grzyby. Pola, kaj żech sie tropił. No i szkoła, kaj mie rechtory sztyjc nerwowali…
    Te obrozki musza se wbić do pamięci. Jak mi we świecie bydzie źle, zawra oczy i już byda w doma, już byda wylyczony z cliwoty (…).
    Schodząc z gruszki śpiywoł na cały głos (…).
    Opuścił sie po grubym pniu na ziymia i tak zostoł. Przytulił głowa do gruszki, jak dziecko przytulo sie do matki. Dość długo to trwało. Trocha żech sie wystraszył, czy mu sie co niy stało. Podchodza do niego bliżyj, a Paweł, nasz śmiyszek, płacze. W jednej chwili, niy odwracając głowy w nasza strona oderwoł sie od stroma i polecioł ku wrotom.
− Ida do stryka po rukzak!
    Z tym rukzakiym nazod przyszeł we wieczór (…).
    Zaś moja Wichta cało sobota piykła babówki i suszyła jich w piekaroku jak cwibak.
− Te suchary wom styknom na tydziyń − pedziała.
− Taki dobre, żeby to człowiek już teroz wszystko zjod − przychwoliłech żonie, jakech pora suchych kromeczek spróbowoł (…).
    We wieczór Mama nos opuścili, jakby wiedzieli, że chcymy bez te ostatni godziny być sami. Siedli my za stołym po wieczerzy i zaczyni rozprowiać. Jo zaczon piyrwszy:
− Niy pragnij dużo, Wichciu. Rób ino tela, co trzeba. Byłech wczoraj u byrgra i prosiłech go o pomoc dlo ciebie, jak odjadymy. Obiecoł, że przyjdzie tu wtoś odrobić landówa. Nojlepij, jakby to był wtoś miejscowy…
− Pamiyntej, Wichciu, nojważniejsze jest dlo ciebie niy gospodarstwo, ino dziecko i choro matka. Gospodarstwo teroz jest od Hitlera i niech se go Hitler obrobio. Twoja jest rodzina i ty musisz o rodzina dbać, skoro jo niy moga.
    Przyjada z wojny, to bydymy gospodarzyć. Jak niy przyjada − niy czekej na mie. Wydej sie! Ale dziecka niy dawej nikaj na poniywiyrka (…).
− Niech ta wojna bydzie przeklynto − z goryczom wyrzuciła Wichta − żeby ludziom tak życi rujnować.
− Niy rozpaczej, żono. Może niy bydzie tak źle, jak godomy. Wszystkich na wojnie niy wybijom. Zawsze się jakiś wojok ostanie (…). Byda pisoł listy, żebyś wiedziała kaj we świecie sie obracom. Zawsze myślami byda przy tobie i tym Małym (…). (…) muszymy ta wojna przetrwać!

NIEDZIELA 22 MARCA 1942
(…) W kościele ciżba jakij jeszcze w parafiji niy było. Sto chłopa idzie na wojna, toż prawie cało wieś przyszła sie z nimi pożegnać.
    Jak to chłopstwo ruszyło na ofiara − płaczu było niy do opisanio. Szli i szli, a ludzie ślimtali (…). Kożdy z nos był jakiś dziwnie odmiyniony. Jakby sie pora lot zestarzoł. Żodno dziwota. Bez te ostatni dwa tydnie kożdy mioł co myśleć i czym sie gryźć. Tyn odmiyniony wygląd przyszłych wojoków spostrzegł też Paweł, kiery zy mnom stoł pod chórym. Szturchnął mie i szepnon: − Bracie, jo tu jednych niy poznaja. Chorzy abo co?
    (…) Jak my powrócili, Wichta zabrała sie do obiadu, a my z bratym wyszli na dwór. Łon na tyn swój ogródek, a jo ku gospodarce.
    Wejrzołech do studnie. Daleko na samym dnie błyskała woda, w kierej sie odbijała moja głowa (…).
− Studziynko moja − przegodołech do ciymnej czeluści − tyś nom dowała wody do woli, a teroz może przyjdzie sie o woda prosić, może za nia płacić, może z jej braku umiyrać. Byda cie zawdy wspominoł, studziynko…
    Wejrzołech na jesiony, kiere obstympowały studnia, potym na staro lipa u Wojtalów, na Jarczykowe dymby.
− Rośnijcie se, puszczejcie listki rok za rokiym i radujcie sie życiym. Wyście wolne (…).
    Potym wloz żech na chwila do zogródki, kaj Paweł nosił na barana Marysia.
− Bracie, no wtóż teroz bydzie te twoji kwiotki i krzoczki pielyngnowoł − pytom sie go.
− Jak to wto? − odparł − niy widzisz, kogo bawia?
    Na koniec mojigo obchodu wloz żech ku koniom. Pedziołech se, że do stajni w niedzielnych łachach niy pójda, bo byda śmierdzioł koniami, ale moji klacze niy dowały mi spokoju. Widziały mie chodzić po placu i roz za razem rżały, jakby mie wołały ku sobie.
− No i cóż mie tak greblujecie? − przegodołech do nich.
− Niy starej sie… − pogłoskołech po grzywie Łyso, kiero była źrebno. − Jakoś se musisz dać rady z tym źrebiyniym. Wichtusi sie powiodło, to i ciebie sie powiedzie (…). Ino sie musisz zmóc!
    Łyso dobrze rozumiała, coch ji prawił. Wtuliła pysk pod moja paża i zaczyna mie swojimi mokrymi wargami szczypać po plecach.
− No, dobrze, dobrze już, mamulo… Jeszcze bydymy furmanić, jak szczyśliwie z wojny powrócymy. Niy staroj sie (…).
    W tej chwili do stołu zawołała Wichta. Obiadowali my w piyknej izbie. Wszyscy! Martusie z cerom Mama też zaprosili. W izbie było miło (…). Woniało tureckom sosnom i bagnąciom, kiere z lasa przyniósł Paweł.
− Za tydzień momy Palmowo Niedziela − pedzioł, ale nos już niy bydzie w doma. Toż niech wom wonio wiosnom i Zmartwychwstaniym już dzisio.
    Jedli my obiod, nad kierym od soboty tropiły sie i Wichta i Mama, ale nom to jodło rosło w gymbach. Siedzieli my, jak na pogrzebie (…).
    W tej chwili ino Mama niy stracili głowy.
− Pódźcie dzieci ku Paniynce… Porzykomy.
    Klynkli my przed obrazym Matki Boskij Różańcowej, kiero od dowiyn downa my czcili i zaczli odmowiać różaniec. No i przy tym różańcu my sie trocha uspokoili, a czas lecioł. Przyszła naszo godzina i trzeba sie było brać. Jo klynknął, obłapił Mamy za nogi i ledwo wydukoł:
− Bóg zapłać, Mamo, za wszystko − Bóg zapłać! Zostońcie z Bogiym.
    Za mnom do maminych nóg podł Paweł, a jo po pożegnaniu z Maranom i Martom na chwila wyszeł z Wichtom do kuchni. Chycili my sie razym, a do środka, miyndzy siebie dali se Małego:
− Som my jedno, Wichtusiu, choćby nos i śmierć chciała rozdzielić − zawdy bydymy jedno!
− Kochom cie, Alojz! Kochom na śmierć i życi. Byda stale o ciebie myślała. To ci pomoże…
    Wyszli my z bratym przed siyń. Jo pocałowoł kamiynny próg, Paweł podeszeł do starej gruszki i objon jom.
− Chłopcy, niy oglądejcie sie za sia − porączyli Mama i czynili znak krzyża świyntego. − Idźcie z Bogiym (…).
    Wyjechali my na droga. Od kościoła w naszo strona już jechała inno bryczka (…). Zaś, jak my wyjechali na gościniec, ku Pszczynie, tych bryczek zebrało sie dobre trzydzieści (…).
    Pod lasym Paweł Raszków z piyrwszej (…) stanon wysoko na koźle i wiela mioł pary w płucach zawołoł na zadek:
− Niy oglądać sie na nasze kochane Bojszowy!
    Z bryczki na bryczka szło to ostrzeżyni i wszyscy posłusznie tego przestrzegali. Żodyn nie chcioł po roz ostatni spojrzeć na nasz ukochany kościół św. Jana Chrzciciela, kaj my wszyscy byli krzczyni (…).

autor: Alojzy Lysko