Górnośląskie Towarzystwo Literackie w Katowicach
G ó r n o ś l ą s k i e   T o w a r z y s t w o   L i t e r a c k i e   w   Katowicach

Krytyka literacka



Światło ze Śląska

Śląsk jak Ameryka, Danuta Lubina-Cipińska

 Efektownie wydana książka Danuty Lubiny-Cipińskiej to kolejne w dorobku autorki dzieło o Śląsku i tożsamości jej mieszkańców. Praca, podzielona na cztery części (Podziękować Barbóreczce, Jesteśmy inni, Śląsk jak Ameryka, Gdzie biją źródła Wisły), jest zbiorem wywiadów z wybitnymi postaciami związanymi ze Śląskiem, które ukazały się drukiem m.in. w „Gazecie Wyborczej” czy „Rzeczpospolitej”. Odbiorca ma szansę spojrzeć na region ich oczami i mimo, iż klucz doboru rozmówców pozostaje bliżej nieokreślony, to z pewnością są to reprezentanci elit, tacyjak Jerzy Buzek czy Jan Olbrycht. Śląsk był dla nich początkiem, przystankiem w drodze, a czasem domem. Ich poglądy wraz z imponującą wiedzą historyczną sprawiają,iż czytelnik otrzymuje szerszy obraz regionu i ma możliwość zrozumieć pewne mechanizmy przyczynowo-skutkowe, ułatwia to znacznie odbiór lokalnej rzeczywistości osobom niezwiązanym ze Śląskiem.

Autorka często nawiązuje w wywiadach do krajobrazu (nie tylko) kulturowego. Analizuje wraz ze swoimi gośćmi skutki zamknięcia kopalń, dyskusyjną politykę państwa wobec Śląska i ponury wizerunek regionu. Pytania są rzeczowe i dalekie od mitologizowania Śląska, aczkolwiek − co ciekawe − tuż obok dociekań o cięcia budżetowe pojawia się kwestia znaku zodiaku Kazimierza Kutza, sugerująca związek astrologii ze zdolnościami przywódczymi reżysera.

Większość tekstów porusza kwestię wiary i kościoła na Śląsku. Fara była drugą, obok kopalni, osią, wokół której toczyło się życie. Wspomina o tym Wojciech Kilar, który mówi o wierze przejawiającej się w uczynkach wobec bliźniego, udowadniając śląskie zamiłowanie raczej do czynu i praktyki niż teorii, co niestety znajduje swoje odzwierciedlenie w dosyć ubogiej ilościowo literaturze powstałej na i o Śląsku. Tadeusz Kijonka mówi nawet o Śląsku jako o„wielkim niemowie” (s. 99), co czyni publikację Lubiny-Cipińskiej tym cenniejszą. Wydaje się jednak, iż ciekawiej i spójniej byłoby, gdyby zbiór otwierał esej autorki, a wywiady z tymi samymi osobami nie były od siebie rozdzielone o niemal sto stron.

Wspominany szkic autorki pt. Jest takie miasto, moje miasto rzetelnie i ciepło opowiada o historii i wizji Katowic. Mieszkając na tym samym osiedlu i widząc te same niedoskonałości Bogucic, o których wspomina Lubina-Cipińska, stwierdzam, iż esej nie jest jedynie laurką wystawioną hajmatowi, a uczciwą diagnozą kondycji jej małej ojczyzny. Słusznie zauważa, że kultura Śląska jest policentryczna, wskazuje na zależności między śląskimi miastami, co może przypominać zależności amerykańskich stanów. Pewne analogie zauważa również wybitny socjolog i prawnik, Jacek Wódz. Tym, co łączy obie ziemie, jest niewątpliwie etos pracy, a także umiłowanie pragmatyzmu. Śląsk był również dla wielu ludzi ziemią obiecaną, w której mieli nadzieję znaleźć pracę, szczęście i spełnienie marzeń. Na tym jednak kończą się podobieństwa. Jan Malicki zaznacza, iż „jesteśmy inni”(s. 113), a teza, iż Śląsk jest jak Ameryka, nie znajduje silnego uzasadnienia w tekście książki.

Z pewnością region jest wyjątkowy – Kutz mówi o braku nudy pod tą śląską szerokością geograficzną. I rzeczywiście − burzliwa historia, ruchy autonomiczne i wciąż żywa gwara tworzą byt barwny i wieloaspektowy. Śląsk jest kalejdoskopem, a każdy człowiek, który się tu urodził, wychował lub osiedlił, jest takim kolorowym szkiełkiem z ciekawą historią. I tak też czyta się książkę Lubiny-Cipińskiej – jej rozmówcy odkrywają przed czytelnikiem różne i różnobarwne opowieści o tylko pozornie szarym Śląsku.

 

Danuta Lubina-Cipińska: Śląsk jak Ameryka. Rozmowy, portrety, reportaże, eseje. Śląskie Centrum Edukacji Regionalnej "Officina Silesia". Koszęcin 2008, s. 275.

autor: Ewa Wylężek

Pozostałe wpisy

Biblioteka "Guliwer" (2016-12-30 / Małgorzata Wójcik-Dudek)
W gościnie u człowieka (2016-12-30 / Ryszard Bednarczyk)
Czucie, wiara i szkiełko – o kondycji współczesnej (2016-11-28 / Ewa Wylężek)
Z kulturą po literackich ścieżkach (2016-11-24 / Katarzyna Kuroczka)
Niobe. Śląska krzywda wykrzyczana (2016-11-12 / Grzegorz Sztoler)
Szeptem (2016-11-12 / Marek Rapnicki)
Naprawdę ważne zdjęcia (2016-11-06 / Paweł Lekszycki)
O geniuszu miejsca w śląskiej literaturze (2016-11-06 / Ryszard Bednarczyk)
Niewykorzystany demon przypadku (2016-10-27 / Katarzyna Kuroczka )
Jedynie skóra pachnie poezją (2016-10-27 / Ryszard Bednarczyk)
Wredny łobrozek, czyli egzystencjalny bigos (2016-10-18 / Katarzyna Kuroczka )
Grudzień Genowefy (2016-09-29 / Ewa Olejarz)
Wszystko się kręci wokół patyczka (2016-08-30 / Ryszard Bednarczyk)
Samotna walka Szczepańskiego (2016-08-29 / Katarzyna Kuroczka )
Mała zagłada (2016-08-03 / Ewa Wylężek)
Kręgi na wodzie (2016-07-28 / Irmina Kosmala)
Gorzkie studium psychologiczne i socjologiczne (2016-07-28 / Katarzyna Kuroczka)
To byli nasi dziadkowie (2016-07-27 / Grzegorz Sztoler)
U źródeł wrażliwości (2016-07-09 / Miłosz Piotrowiak)
Przypadek Pawła G. (2016-07-03 / Monika Witczak)
Wypisz, wymaluj – „Podsłuchy i podglądy” Jerzego J (2016-07-03 / Ewa Wylężek)
„To tylko poezja” (2016-06-12 / Katarzyna Niesporek)
Portret wielokrotny (2016-05-17 / Maria Dębicz)
Uważne czytanie (2016-05-10 / Ewa Bartos)
Być u siebie, to być sobą (2016-05-06 / Katarzyna Kuroczka (Bereta))
Uśmierceni przez Twardocha (2016-03-28 / Katarzyna Bereta)
Krzyk i cisza (2016-03-11 / Katarzyna Niesporek)
Kto straszy w prozie Guzego (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Detektyw po przejściach (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Traktat o grze w świat (2016-02-20 / Katarzyna Bereta)
"Duchy wojny" po raz piąty (2016-02-16 / Jacek Lyszczyna)
Koronkowa książeczka (2016-02-16 / Bogdan Widera)
'biernik Bogdana Prejsa (2016-02-15 / Roma Jegor)
Lament nad śmiercią hiszpańskiego toreadora (2016-02-15 / Jacek Lyszczyna)
O kulturowym przymusie (2016-02-09 / Katarzyna Bereta)
Szaleństwo i metoda (2016-02-09 / Ewa Wylężek)
Doświadczając bliskości (2015-12-18 / Katarzyna Niesporek)
Doświadczając pewności (2015-11-18 / Katarzyna Niesporek)
Teatr w sieci (2015-10-31 / Maria Sztuka)
Pamięć i wyobraźnia (2015-09-27 / Katarzyna Niesporek)
O poszukiwaniu siebie (2015-09-27 / Katarzyna Bereta)
Wszystkie beboki Stalinogrodu (2015-08-08 / Katarzyna Bereta)
Edessy (2015-07-28 / Katarzyna Niesporek)
Erotyczne przygody pewnego świra (2015-07-24 / Ryszard Bednarczyk)
Trzej neurotycy i pies (2015-07-16 / Ryszard Bednarczyk)
O cierpieniu i wierze w sześciu językach (2015-07-02 / Ryszard Bednarczyk)
Z duszą na uwięzi (2015-06-15 / Ryszard Bednarczyk)
Czas jak zamarznięta rzeka (2015-05-13 / Ryszard Bednarczyk)
Wiersze i obrazy (2015-01-17 / Katarzyna Niesporek)
Zbiór minitraktatów i testament gorzkich prawd (2015-01-04 / Katarzyna Bereta)
O "Drugim końcu wszystkiego" Brzoski (2014-11-10 / Ewa Wylężek)
Czy mężczyźnie przystoi płakać? (2014-10-27 / Ewa Wylężek)
Jan Dobry nauczycielem Opolan (2014-10-08 / Justyna Kubik)
Przez wielką wodę. O narracji traumy (2014-09-21 / Ewa Wylężek)
O "Dialogach śląskich" Górdziałka (2014-08-25 / Marek Mikołajec)
Z kroniki rodzinnej – Dom trzech pokoleń (2014-08-19 / Ewa Wylężek)