Górnośląskie Towarzystwo Literackie w Katowicach
G ó r n o ś l ą s k i e   T o w a r z y s t w o   L i t e r a c k i e   w   Katowicach

Krytyka literacka



O "Drugim końcu wszystkiego" Brzoski

Wojciech Brzoska, Drugi koniec wszystkiego

Jeśli istnieje tomik poezji, który powinien być czytany w okolicach 1 listopada, jest to bez wątpienia Drugi koniec wszystkiego Wojciecha Brzoski. Wydane w 2010 roku utwory mówią głównie o śmierci i lęku przed nią w sposób odbiegający jednak od wzniosłego dystychu elegijnego. Język, którego Brzoska używa, jest prosty, chciałoby się rzec – surowy i pozbawiony patosu. To właśnie dzięki uproszczonemu rejestrowi skrócony zostaje dystans między poetą a zwykłym zjadaczem chleba – wszak wszystkich nas, niezależnie od poziomu wrażliwości, czeka ten sam kres, o czym Brzoska nieustannie przypomina.

Oczekiwaniu na śmierć towarzyszy niepokój, który zniwelowany zostaje jednak za pomocą komizmu i humoru. Poeta odczarowuje wzniosłość umierania, odbiera śmierci nawet wyjątkowość, jest to wszak „drugi” koniec, a więc powtórzenie, kalka, banał, któremu towarzyszą równie absurdalne obrządki wymagające sztucznych kwiatów i zachowań. Poeta celnie wychwytuje konwenanse i podważa ich zasadność, zwłaszcza w kontekście zjawisk społecznie uznawanych za ważne, np. ślub (Operacja). Kpina towarzyszy polskiej religijności (Wszyldowstąpienie, Transmisja, Święcenie triumfów), jak i obyczajowości (Siłka).

Pisanie o tradycji, którą w Polsce trudno zanegować, a jeszcze trudniej porzucić, stawia poecie wyzwania – nietrudno wpaść w pułapkę defetyzmu i krytykanctwa. Chociaż obrządki i normatywność budzą nerwowość i nieufność (być może nawet większą niż sama śmierć), Brzoska wystrzega się przesady i znajduje miejsce na pewną czułość wobec ludzkich rytuałów, nawet jeśli z biegiem czasu bledną i stają się niezrozumiałe, lecz wciąż są celebrowane i wyrażane ”pachnącą rzeżuchą”.

To przejście z rzeczy znanych i codziennych (śmietnik, żarówka, solarium) do dociekań nad ideami i wartościami stanowi ciekawą przestrzeń interpretacyjną dla czytelnika. Poezja przestaje być tajemniczym bytem zrozumiałym jedynie dla natchnionej jednostki, staje się rozmową nad gestami, które regulują życie jednostki, lecz którym coraz częściej brakuje znaczenia.

Trudno rozstrzygnąć, czy wiersze pisze się dla świata czy dla siebie. Wojciech Brzoska jest jednym z tych artystów, którzy szukają kontaktu z odbiorcą – jako członek zespołu Brzoska i Gawroński występuje przed najbardziej wymagającą publicznością, np. w zakładzie karnym. Wydawać by się mogło, że opisanym w Drugim końcu wszystkiego relacjom międzyludzkim będzie więc towarzyszyć spójny opis i klarowność. Okazuje się jednak, że zilustrowane związki mają miejsce poza wierszem, za kulisami, przez co stają się niejasne dla czytelnika. O ile emocje są wyczuwalne, to ich przyczyny i skutki – nie.

Czytając utwory o bliskich poecie ludziach, ma się wrażenie wtargnięcia w cudze uczucie i czytanie wierszy pisanych „do szuflady”. Mimo iż tematyka tomiku oscyluje wokół dwóch uniwersalnych zjawisk – miłości i śmierci, to wiersze zaprezentowane czytelnikowi są bardzo intymne i budowane na indywidualnym doświadczeniu, a nie kolektywnej wizji kochania i umierania.

Spoiwem wierszy o dwóch różnych tematach jest pozbawiony efekciarstwa język. Brzoska jest oszczędny w słowach, prawie nie używa przymiotników, co dodaje utworom dynamiki. Udało mu się uniknąć wzniosłości poezji zjawisk ostatecznych i docenić prostotę doczesności. Krótkie, niekiedy przewrotne utwory wcale nie zwiastują końca, budzą nadzieję na kolejne początki.

 

Wojciech Brzoska: Drugi koniec wszystkiego. Mikołów 2010.

autor: Ewa Wylężek

Pozostałe wpisy

Biblioteka "Guliwer" (2016-12-30 / Małgorzata Wójcik-Dudek)
W gościnie u człowieka (2016-12-30 / Ryszard Bednarczyk)
Czucie, wiara i szkiełko – o kondycji współczesnej (2016-11-28 / Ewa Wylężek)
Z kulturą po literackich ścieżkach (2016-11-24 / Katarzyna Kuroczka)
Niobe. Śląska krzywda wykrzyczana (2016-11-12 / Grzegorz Sztoler)
Szeptem (2016-11-12 / Marek Rapnicki)
Naprawdę ważne zdjęcia (2016-11-06 / Paweł Lekszycki)
O geniuszu miejsca w śląskiej literaturze (2016-11-06 / Ryszard Bednarczyk)
Niewykorzystany demon przypadku (2016-10-27 / Katarzyna Kuroczka )
Jedynie skóra pachnie poezją (2016-10-27 / Ryszard Bednarczyk)
Wredny łobrozek, czyli egzystencjalny bigos (2016-10-18 / Katarzyna Kuroczka )
Grudzień Genowefy (2016-09-29 / Ewa Olejarz)
Wszystko się kręci wokół patyczka (2016-08-30 / Ryszard Bednarczyk)
Samotna walka Szczepańskiego (2016-08-29 / Katarzyna Kuroczka )
Mała zagłada (2016-08-03 / Ewa Wylężek)
Kręgi na wodzie (2016-07-28 / Irmina Kosmala)
Gorzkie studium psychologiczne i socjologiczne (2016-07-28 / Katarzyna Kuroczka)
To byli nasi dziadkowie (2016-07-27 / Grzegorz Sztoler)
U źródeł wrażliwości (2016-07-09 / Miłosz Piotrowiak)
Przypadek Pawła G. (2016-07-03 / Monika Witczak)
Wypisz, wymaluj – „Podsłuchy i podglądy” Jerzego J (2016-07-03 / Ewa Wylężek)
„To tylko poezja” (2016-06-12 / Katarzyna Niesporek)
Portret wielokrotny (2016-05-17 / Maria Dębicz)
Uważne czytanie (2016-05-10 / Ewa Bartos)
Być u siebie, to być sobą (2016-05-06 / Katarzyna Kuroczka (Bereta))
Uśmierceni przez Twardocha (2016-03-28 / Katarzyna Bereta)
Krzyk i cisza (2016-03-11 / Katarzyna Niesporek)
Kto straszy w prozie Guzego (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Detektyw po przejściach (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Traktat o grze w świat (2016-02-20 / Katarzyna Bereta)
"Duchy wojny" po raz piąty (2016-02-16 / Jacek Lyszczyna)
Koronkowa książeczka (2016-02-16 / Bogdan Widera)
'biernik Bogdana Prejsa (2016-02-15 / Roma Jegor)
Lament nad śmiercią hiszpańskiego toreadora (2016-02-15 / Jacek Lyszczyna)
O kulturowym przymusie (2016-02-09 / Katarzyna Bereta)
Szaleństwo i metoda (2016-02-09 / Ewa Wylężek)
Doświadczając bliskości (2015-12-18 / Katarzyna Niesporek)
Doświadczając pewności (2015-11-18 / Katarzyna Niesporek)
Teatr w sieci (2015-10-31 / Maria Sztuka)
Pamięć i wyobraźnia (2015-09-27 / Katarzyna Niesporek)
O poszukiwaniu siebie (2015-09-27 / Katarzyna Bereta)
Wszystkie beboki Stalinogrodu (2015-08-08 / Katarzyna Bereta)
Edessy (2015-07-28 / Katarzyna Niesporek)
Erotyczne przygody pewnego świra (2015-07-24 / Ryszard Bednarczyk)
Trzej neurotycy i pies (2015-07-16 / Ryszard Bednarczyk)
O cierpieniu i wierze w sześciu językach (2015-07-02 / Ryszard Bednarczyk)
Z duszą na uwięzi (2015-06-15 / Ryszard Bednarczyk)
Czas jak zamarznięta rzeka (2015-05-13 / Ryszard Bednarczyk)
Wiersze i obrazy (2015-01-17 / Katarzyna Niesporek)
Zbiór minitraktatów i testament gorzkich prawd (2015-01-04 / Katarzyna Bereta)
Czy mężczyźnie przystoi płakać? (2014-10-27 / Ewa Wylężek)
Jan Dobry nauczycielem Opolan (2014-10-08 / Justyna Kubik)
Przez wielką wodę. O narracji traumy (2014-09-21 / Ewa Wylężek)
O "Dialogach śląskich" Górdziałka (2014-08-25 / Marek Mikołajec)
Z kroniki rodzinnej – Dom trzech pokoleń (2014-08-19 / Ewa Wylężek)
Światło ze Śląska (2014-08-16 / Ewa Wylężek)