Górnośląskie Towarzystwo Literackie w Katowicach
G ó r n o ś l ą s k i e   T o w a r z y s t w o   L i t e r a c k i e   w   Katowicach

Krytyka literacka



To byli nasi dziadkowie

Alojzy Lysko, To byli nasi dziadkowie

Książka ta stanowi wspaniałe dopełnienie wystawy prezentowanej w bojszowskim gimnazjum w 2014 roku. Dobrze, że zebrany pieczołowicie materiał dokumentacyjny znalazł się teraz w albumie. Dzięki temu nasza wędrówka staje się bardziej intymna, wymowniejsza.

Z czego składa się publikacja? We wstępie są wyrysowane plany poszczególnych bojszowskich wsi i wymienieni kolejno ci, którzy z nich zostali wzięci do kajzerowskiej armii. Znajdziemy także opisy, jak sto lat temu wyglądały Bojszowy, Nowe Bojszowy, Świerczyniec, Jedlina i Międzyrzecze oraz informacje kto w nich mieszkał. Cytowana jest kronika prowadzona przez bojszowskiego proboszcza Aleksandra Spendla. Poruszamy się między wspomnieniami mieszkających w Bojszowach ludzi. Preludium do części dokumentacyjnej stanowi spis ważniejszych bitew stoczonych przez górnośląskie pułki, w których uczestniczyli nie tylko bojszowscy przodkowie. Wreszcie mamy listę poległych: z Bojszów 59 nazwisk, z Nowych Bojszów – 26, z Jedliny – 16, z Międzyrzecza – 27, Świerczyńca – 35. Do tego trzeba doliczyć kilkunastu zaginionych. W połowie albumu natrafiamy na żołnierskie życiorysy odtworzone albo na podstawie relacji rodzinnych albo opowieści naocznych świadków. Są oczywiście krótsze, o wiele skromniejsze niż życiorysy Ślązaków walczących w drugiej wojnie.

Na Śląsku nigdy nie było odpowiedniej pory na zbieranie takich relacji, bo dążenie Ślązaków do dbałości o własne losy zawsze komuś przeszkadzało. Toczyły się więc te opowieści o dziadkach z Wielkiej Wojny po cichu, w kręgach rodzin. I gdzieniegdzie udało się ocalić kilka zdjęć, przykłady korespondencji polowej, właściwie frontowej (Feldpostkarten). Nawet propagandowe zdjęcia tworzą tu odpowiedni klimat – by wspomnieć zatroskanego nad żołnierską mogiłą kajzera Wilusia. A nie brakuje w książce perełek dokumentacyjnych, czyli zdjęć Ślązaków z frontowych oddziałów, lazaretów, w towarzystwie rodzin bądź też pięknych dziewczyn. Tak samo jak reprodukcji wojennych plakatów czy ówczesnych gazet.

Dzięki publikacji docieramy na powojenne cmentarze, gdzie spoczywają śląscy chłopcy w mundurach kajzerowskiej armii. Ślązacy dzielili też upokorzenia, jakich doznawali niemieccy żołnierze po przegranej wojnie. Wspominał Tomasz Lysko, rocznik 1894, że kiedy dostał się do francuskiej niewoli, na powitanie – jak każdego kajzerowskiego wojaka − „skopali mie, spluli, zbili po gymbie – musiołech to wszystko wroz z innymi wojokami zniyś”. Ślązacy pokaleczeni, ale szczęśliwi – że sie już tyn pieroński wojenny piekielec skończył – wracali do śląskich domów. Nie wszyscy.

„W sumie przez wszystkie lata wojny życie utraciło ok. 15 mln żołnierzy. Nic przeto dziwnego, że wojna ta zwana była Rzezią Narodów – opisuje Lysko. – Niemcy i Austria (w tych państwach służyli Górnoślązacy) zmobilizowali 23 mln żołnierzy. Co siódmy obywatel przywdziewał mundur. Liczbę zabitych i rannych w tych armiach oszacowano na 35 mln”.

Cały ten dokumentacyjny trud, jaki pod wodzą Lyski przeprowadził sztab współpracowników, ma głęboki sens, bo stanowi hołd pamięci. Znak spóźnionego pokłonu – od nas, pokoleń następnych.

 

Alojzy Lysko: To byli nasi dziadkowie. W stulecie Wielkiej Wojny 1914-1918. Bojszowy 2015, ss. 87.

autor: Grzegorz Sztoler

Pozostałe wpisy

Biblioteka "Guliwer" (2016-12-30 / Małgorzata Wójcik-Dudek)
W gościnie u człowieka (2016-12-30 / Ryszard Bednarczyk)
Czucie, wiara i szkiełko – o kondycji współczesnej (2016-11-28 / Ewa Wylężek)
Z kulturą po literackich ścieżkach (2016-11-24 / Katarzyna Kuroczka)
Niobe. Śląska krzywda wykrzyczana (2016-11-12 / Grzegorz Sztoler)
Szeptem (2016-11-12 / Marek Rapnicki)
Naprawdę ważne zdjęcia (2016-11-06 / Paweł Lekszycki)
O geniuszu miejsca w śląskiej literaturze (2016-11-06 / Ryszard Bednarczyk)
Niewykorzystany demon przypadku (2016-10-27 / Katarzyna Kuroczka )
Jedynie skóra pachnie poezją (2016-10-27 / Ryszard Bednarczyk)
Wredny łobrozek, czyli egzystencjalny bigos (2016-10-18 / Katarzyna Kuroczka )
Grudzień Genowefy (2016-09-29 / Ewa Olejarz)
Wszystko się kręci wokół patyczka (2016-08-30 / Ryszard Bednarczyk)
Samotna walka Szczepańskiego (2016-08-29 / Katarzyna Kuroczka )
Mała zagłada (2016-08-03 / Ewa Wylężek)
Kręgi na wodzie (2016-07-28 / Irmina Kosmala)
Gorzkie studium psychologiczne i socjologiczne (2016-07-28 / Katarzyna Kuroczka)
U źródeł wrażliwości (2016-07-09 / Miłosz Piotrowiak)
Przypadek Pawła G. (2016-07-03 / Monika Witczak)
Wypisz, wymaluj – „Podsłuchy i podglądy” Jerzego J (2016-07-03 / Ewa Wylężek)
„To tylko poezja” (2016-06-12 / Katarzyna Niesporek)
Portret wielokrotny (2016-05-17 / Maria Dębicz)
Uważne czytanie (2016-05-10 / Ewa Bartos)
Być u siebie, to być sobą (2016-05-06 / Katarzyna Kuroczka (Bereta))
Uśmierceni przez Twardocha (2016-03-28 / Katarzyna Bereta)
Krzyk i cisza (2016-03-11 / Katarzyna Niesporek)
Kto straszy w prozie Guzego (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Detektyw po przejściach (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Traktat o grze w świat (2016-02-20 / Katarzyna Bereta)
"Duchy wojny" po raz piąty (2016-02-16 / Jacek Lyszczyna)
Koronkowa książeczka (2016-02-16 / Bogdan Widera)
'biernik Bogdana Prejsa (2016-02-15 / Roma Jegor)
Lament nad śmiercią hiszpańskiego toreadora (2016-02-15 / Jacek Lyszczyna)
O kulturowym przymusie (2016-02-09 / Katarzyna Bereta)
Szaleństwo i metoda (2016-02-09 / Ewa Wylężek)
Doświadczając bliskości (2015-12-18 / Katarzyna Niesporek)
Doświadczając pewności (2015-11-18 / Katarzyna Niesporek)
Teatr w sieci (2015-10-31 / Maria Sztuka)
Pamięć i wyobraźnia (2015-09-27 / Katarzyna Niesporek)
O poszukiwaniu siebie (2015-09-27 / Katarzyna Bereta)
Wszystkie beboki Stalinogrodu (2015-08-08 / Katarzyna Bereta)
Edessy (2015-07-28 / Katarzyna Niesporek)
Erotyczne przygody pewnego świra (2015-07-24 / Ryszard Bednarczyk)
Trzej neurotycy i pies (2015-07-16 / Ryszard Bednarczyk)
O cierpieniu i wierze w sześciu językach (2015-07-02 / Ryszard Bednarczyk)
Z duszą na uwięzi (2015-06-15 / Ryszard Bednarczyk)
Czas jak zamarznięta rzeka (2015-05-13 / Ryszard Bednarczyk)
Wiersze i obrazy (2015-01-17 / Katarzyna Niesporek)
Zbiór minitraktatów i testament gorzkich prawd (2015-01-04 / Katarzyna Bereta)
O "Drugim końcu wszystkiego" Brzoski (2014-11-10 / Ewa Wylężek)
Czy mężczyźnie przystoi płakać? (2014-10-27 / Ewa Wylężek)
Jan Dobry nauczycielem Opolan (2014-10-08 / Justyna Kubik)
Przez wielką wodę. O narracji traumy (2014-09-21 / Ewa Wylężek)
O "Dialogach śląskich" Górdziałka (2014-08-25 / Marek Mikołajec)
Z kroniki rodzinnej – Dom trzech pokoleń (2014-08-19 / Ewa Wylężek)
Światło ze Śląska (2014-08-16 / Ewa Wylężek)