Górnośląskie Towarzystwo Literackie w Katowicach
G ó r n o ś l ą s k i e   T o w a r z y s t w o   L i t e r a c k i e   w   Katowicach

Krytyka literacka



O "Dialogach śląskich" Górdziałka

Dialogi śląskie, Józef Górdziałek

Dialogi Platona z rozmowy, wymiany zdań zrobiły sztukę. Ze small talku uczyniły dysputy, ze spotkań − sympozja, a rozmowę towarzyską podniosły do rangi dyskusji filozofów. Platon za punkt honoru postawił wytrącić z intelektualnego balansu nosicieli oklepanych prawd. Przedstawienie w dialogu istotnych problemów w taki sposób, by roszczące sobie wyłączność do racji stanowiska, tropy interpretacji, drogowskazy ukazać jako fałszywe założenia i pozorne rozstrzygnięcia. Filozof swoje pozbawione konkluzji wątpienie nazywa wprost aporiami, co oznacza po prostu bezdroże. Do objaśnienia niedostępności prawdy Platon, o czym wszyscy doskonale wiemy, używa alegorii jaskini, utrzymując, że świat widzialny jest jedynie refleksem światła i grą cieni dla oczu zwróconych tyłem do jasności prawdy-świata-jakim-jest-naprawdę.    

Dialogi byłego redaktora „Śląska” przez gatunek literacki nawiązują do greckiego poprzednika, podobnie on stawia sobie za punkt honoru rozmowę o rzeczach najistotniejszych, czyli swoim domu i rozumieniu najbliższej przestrzeni, w której człowiek jest niezmywalnie zanurzony. W moim odczuciu to dialog jest w nich najważniejszy. Wśród rozmówców znaleźli się: Bolesław Lubosz, Dorota Simonides, Jan Malicki, Joachim Glensk, Grażyna B. Szewczyk, Franciszek A. Marek, Jan Pierzchała, Włodzimierz Paźniewski, Stanisław Bieniasz, Marian G. Gerlich, Dietmar Brehmer, Karol D. Kadłubiec, Bolesław Kozłowski, Wiesław Lesiuk, Joachim Otte.

Różne sposoby pojmowania Górnego Śląska, a także roli Górnoślązaka prezentowane przez rozmówców, (jak chociażby w najtrudniejszej rozmowie ze Stanisławem Bieniaszem), czyta się z wielkim zainteresowaniem. Dialog okazuje się polem otwarcia, odsłonięcia przyłbicy, ale nie z wolą starcia kopii, lecz wzajemnego zrozumienia racji. W taki właśnie sposób wyłaniają się przed czytelnikiem niejałowe pożytki z dialogu, które mimo widocznych silnych tarć światopoglądowych i odmiennego spojrzenia na historię, ukazują jego moc.

Niemniej, ramy wielokulturowości oraz naczelna operacyjna kategoria autora, jaką jest, co trzeba przyznać, dość mitologizowane przez niego pogranicze, sprawiają, że mamy do czynienia z lekturą frapującą. Na obronę autora zaliczyć można to, że zaświadczony wieloma literackimi przykładami pozytywny obraz pogranicza jest jednak z ducha humanistyczny i potrzebny. Przeciwstawia się on bowiem zgoła odmiennemu od frontowego, zwaśnionemu narodowo pograniczu obecnemu w powieściach Gustawa Morcinka. Książka ta, jak i cały projekt pisarsko-wydawniczy Józefa Górdziałka, w skład którego wchodzi, skupia się wokół literatury pogranicza. Próbuje ukazać je w perspektywie cyrkulacji wpływów i pomnażania wartości multikulturowych, gdyż dialog szuka porozumienia ponad podziałami.

Dialogi śląskie stanowią rezerwuar myśli prezentujących zróżnicowane rozumienie problemów tożsamościowych i historycznych na Górnym Śląsku. Nawet jeśli pograniczność jest utopią. To jest też próbą przenicowania psychopolitycznych i nacjonalistycznych narracji ścierających się w dziejach. I należy ją uznać za wysiłek szlachetny, mieszczący się w komparatystycznym ujęciu, preparującym z porównania i różnicy płaszczyzny porozumienia oraz gotowych do słuchania i rozmowy spotkań. 

 

Dialogi śląskie. Rozmowy z przełomu wieków prowadził Józef Górdziałek. Opole 2002, s. 341.

autor: Marek Mikołajec

Pozostałe wpisy

Biblioteka "Guliwer" (2016-12-30 / Małgorzata Wójcik-Dudek)
W gościnie u człowieka (2016-12-30 / Ryszard Bednarczyk)
Czucie, wiara i szkiełko – o kondycji współczesnej (2016-11-28 / Ewa Wylężek)
Z kulturą po literackich ścieżkach (2016-11-24 / Katarzyna Kuroczka)
Niobe. Śląska krzywda wykrzyczana (2016-11-12 / Grzegorz Sztoler)
Szeptem (2016-11-12 / Marek Rapnicki)
Naprawdę ważne zdjęcia (2016-11-06 / Paweł Lekszycki)
O geniuszu miejsca w śląskiej literaturze (2016-11-06 / Ryszard Bednarczyk)
Niewykorzystany demon przypadku (2016-10-27 / Katarzyna Kuroczka )
Jedynie skóra pachnie poezją (2016-10-27 / Ryszard Bednarczyk)
Wredny łobrozek, czyli egzystencjalny bigos (2016-10-18 / Katarzyna Kuroczka )
Grudzień Genowefy (2016-09-29 / Ewa Olejarz)
Wszystko się kręci wokół patyczka (2016-08-30 / Ryszard Bednarczyk)
Samotna walka Szczepańskiego (2016-08-29 / Katarzyna Kuroczka )
Mała zagłada (2016-08-03 / Ewa Wylężek)
Kręgi na wodzie (2016-07-28 / Irmina Kosmala)
Gorzkie studium psychologiczne i socjologiczne (2016-07-28 / Katarzyna Kuroczka)
To byli nasi dziadkowie (2016-07-27 / Grzegorz Sztoler)
U źródeł wrażliwości (2016-07-09 / Miłosz Piotrowiak)
Przypadek Pawła G. (2016-07-03 / Monika Witczak)
Wypisz, wymaluj – „Podsłuchy i podglądy” Jerzego J (2016-07-03 / Ewa Wylężek)
„To tylko poezja” (2016-06-12 / Katarzyna Niesporek)
Portret wielokrotny (2016-05-17 / Maria Dębicz)
Uważne czytanie (2016-05-10 / Ewa Bartos)
Być u siebie, to być sobą (2016-05-06 / Katarzyna Kuroczka (Bereta))
Uśmierceni przez Twardocha (2016-03-28 / Katarzyna Bereta)
Krzyk i cisza (2016-03-11 / Katarzyna Niesporek)
Kto straszy w prozie Guzego (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Detektyw po przejściach (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Traktat o grze w świat (2016-02-20 / Katarzyna Bereta)
"Duchy wojny" po raz piąty (2016-02-16 / Jacek Lyszczyna)
Koronkowa książeczka (2016-02-16 / Bogdan Widera)
'biernik Bogdana Prejsa (2016-02-15 / Roma Jegor)
Lament nad śmiercią hiszpańskiego toreadora (2016-02-15 / Jacek Lyszczyna)
O kulturowym przymusie (2016-02-09 / Katarzyna Bereta)
Szaleństwo i metoda (2016-02-09 / Ewa Wylężek)
Doświadczając bliskości (2015-12-18 / Katarzyna Niesporek)
Doświadczając pewności (2015-11-18 / Katarzyna Niesporek)
Teatr w sieci (2015-10-31 / Maria Sztuka)
Pamięć i wyobraźnia (2015-09-27 / Katarzyna Niesporek)
O poszukiwaniu siebie (2015-09-27 / Katarzyna Bereta)
Wszystkie beboki Stalinogrodu (2015-08-08 / Katarzyna Bereta)
Edessy (2015-07-28 / Katarzyna Niesporek)
Erotyczne przygody pewnego świra (2015-07-24 / Ryszard Bednarczyk)
Trzej neurotycy i pies (2015-07-16 / Ryszard Bednarczyk)
O cierpieniu i wierze w sześciu językach (2015-07-02 / Ryszard Bednarczyk)
Z duszą na uwięzi (2015-06-15 / Ryszard Bednarczyk)
Czas jak zamarznięta rzeka (2015-05-13 / Ryszard Bednarczyk)
Wiersze i obrazy (2015-01-17 / Katarzyna Niesporek)
Zbiór minitraktatów i testament gorzkich prawd (2015-01-04 / Katarzyna Bereta)
O "Drugim końcu wszystkiego" Brzoski (2014-11-10 / Ewa Wylężek)
Czy mężczyźnie przystoi płakać? (2014-10-27 / Ewa Wylężek)
Jan Dobry nauczycielem Opolan (2014-10-08 / Justyna Kubik)
Przez wielką wodę. O narracji traumy (2014-09-21 / Ewa Wylężek)
Z kroniki rodzinnej – Dom trzech pokoleń (2014-08-19 / Ewa Wylężek)
Światło ze Śląska (2014-08-16 / Ewa Wylężek)