niedziela / 22 października 2017 Gtl Członkowie Miesięcznik "Śląsk" Partnerzy Kontakt
Górnośląskie Towarzystwo Literackie w Katowicach
G ó r n o ś l ą s k i e   T o w a r z y s t w o   L i t e r a c k i e   w   Katowicach

Krytyka literacka



Krzyk i cisza

Ewa Olejarz, pfu

Na Pfu Ewy Olejarz złożyło się trzydzieści utworów. Są one – jednocześnie – małymi i narracyjnymi formami poetyckimi. Wierszem stały się pojedyncze wyrażenia i strzępowate fragmenty, jakby wyjęte z toczącej się w danym momencie rozmowy. Bywa, że same w sobie  niewiele znaczą. Połączone – próbują przemówić jednym głosem albo toczyć dialog, czasami na siłę ułożyć się w całość. Nie znaczy to, że połączenia wyimków są zawsze udane. Ale – być może – kogoś przekonają takie volapiki: „S- mówiono, że dziewczynka przyciąga (…) / E- szszsz? / S- ślązacy! / E- łeb świni? / S- nie, kurwa, orzełek! / E- szszsz! / S- trumny? / E- urny / S- republiki południowe? […]”.

Polifoniczność. W omawianym tomiku jest ona wielowymiarowa. Dotyczy podmiotu wierszy, który – po pierwsze – przyjmuje postawę obserwatora rzeczywistości i z tej perspektywy przemawia; po drugie – wypowiada się w formie męskiej lub – częściej – żeńskiej. „Ja” liryczne ukazuje swoje osobiste rozdarcie, ma problem ze zdefiniowaniem własnej tożsamości: „[…] wykluczam chór, ale wraca; polifonnieje; niedobrze. / muszę się ubrać. słyszę! coś w tle. odnoszę sopran, potem lirę; banał. wyciszam ją. jak ci to opisać?”. Słyszane głosy mogą być obrazem zagubienia, jakiejś wewnętrznej walki. Polifoniczność objawia się nie tylko na poziomie języka. Została ujęta w metaforę: „chór to polifonia / wszedł w trakcie. / zamilkł”.

Odsłonięcie przez osobę mówiącą swoich życiowych rozterek prowadzi do wyeksponowania cierpienia, najpierw prywatnego: „[…] zakuta od stóp do głów w stal / podczas wojennych wypraw, w czas pokoju, czas śmierci, / czas przemijania […]”, następnie świata czy ludzkości. Już wiersz otwierający tomik wskazuje na skonstruowaną poziomowo przestrzeń, w której obowiązuje określony porządek: „[…] parter zajmują soki / marki sok; od czterech / do pięciu urn. / wyżej skatalogowane / szkła dla niekoszernej browarnicy”. Hierarchia społeczna, nierówność są stale obecne, dawniej i dziś. Autorka Milczenia placu zabaw przywołuje znaki przeszłości: Oświęcim, gwiazdę Dawida. Pokazuje, że „tu  i teraz” niewiele się zmieniło. Historia lubi się powtarzać: „nie toleruję: Serbów, Żydów i Romów, / bo oni – nie rozumieją co o nich mówię. / lubię muzułmanów”. Tak mówi podmiot, który w pierwszej strofie wiersza przedstawia się następująco: „jestem chorwacką faszystką. / nie – terrorystką”.

W świecie cierpienia, nietolerancji, nierówności i ogólnej dziwności społeczeństwa podmiot ma pretensje do Boga. Wyraża sprzeciw wobec jego przemądrzałości i wszechmocności: „skąd ty masz wiedzieć jak jest z dołu”, „powtarzasz wciąż tę samą formułkę”. Odziera go z wszelkiej świętości: „z panem jak z osłem!”, „jebnąłeś mi tu cymes laurkę wprost z reklamy / pasty kolgejt”.

Poezja Ewy Olejarz nie będzie się wszystkim podobać. Ciekawią w niej język, konfiguracje słów, estetyczny szok. Autorka Milczenia placu zabaw, chce mówić o ważnych sprawach. Na początku zawsze jest najtrudniej. Kiedyś przyjdzie refleksja, że o ważnych sprawach można mówić także w języku delikatności. Nie krzykiem, ale ciszą.

 

Ewa Olejarz: Pfu. Warszawa 2015, ss. 38.

autor: Katarzyna Niesporek

Pozostałe wpisy

Biblioteka "Guliwer" (2016-12-30 / Małgorzata Wójcik-Dudek)
W gościnie u człowieka (2016-12-30 / Ryszard Bednarczyk)
Czucie, wiara i szkiełko – o kondycji współczesnej (2016-11-28 / Ewa Wylężek)
Z kulturą po literackich ścieżkach (2016-11-24 / Katarzyna Kuroczka)
Niobe. Śląska krzywda wykrzyczana (2016-11-12 / Grzegorz Sztoler)
Szeptem (2016-11-12 / Marek Rapnicki)
Naprawdę ważne zdjęcia (2016-11-06 / Paweł Lekszycki)
O geniuszu miejsca w śląskiej literaturze (2016-11-06 / Ryszard Bednarczyk)
Niewykorzystany demon przypadku (2016-10-27 / Katarzyna Kuroczka )
Jedynie skóra pachnie poezją (2016-10-27 / Ryszard Bednarczyk)
Wredny łobrozek, czyli egzystencjalny bigos (2016-10-18 / Katarzyna Kuroczka )
Grudzień Genowefy (2016-09-29 / Ewa Olejarz)
Wszystko się kręci wokół patyczka (2016-08-30 / Ryszard Bednarczyk)
Samotna walka Szczepańskiego (2016-08-29 / Katarzyna Kuroczka )
Mała zagłada (2016-08-03 / Ewa Wylężek)
Kręgi na wodzie (2016-07-28 / Irmina Kosmala)
Gorzkie studium psychologiczne i socjologiczne (2016-07-28 / Katarzyna Kuroczka)
To byli nasi dziadkowie (2016-07-27 / Grzegorz Sztoler)
U źródeł wrażliwości (2016-07-09 / Miłosz Piotrowiak)
Przypadek Pawła G. (2016-07-03 / Monika Witczak)
Wypisz, wymaluj – „Podsłuchy i podglądy” Jerzego J (2016-07-03 / Ewa Wylężek)
„To tylko poezja” (2016-06-12 / Katarzyna Niesporek)
Portret wielokrotny (2016-05-17 / Maria Dębicz)
Uważne czytanie (2016-05-10 / Ewa Bartos)
Być u siebie, to być sobą (2016-05-06 / Katarzyna Kuroczka (Bereta))
Uśmierceni przez Twardocha (2016-03-28 / Katarzyna Bereta)
Kto straszy w prozie Guzego (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Detektyw po przejściach (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Traktat o grze w świat (2016-02-20 / Katarzyna Bereta)
"Duchy wojny" po raz piąty (2016-02-16 / Jacek Lyszczyna)
Koronkowa książeczka (2016-02-16 / Bogdan Widera)
'biernik Bogdana Prejsa (2016-02-15 / Roma Jegor)
Lament nad śmiercią hiszpańskiego toreadora (2016-02-15 / Jacek Lyszczyna)
O kulturowym przymusie (2016-02-09 / Katarzyna Bereta)
Szaleństwo i metoda (2016-02-09 / Ewa Wylężek)
Doświadczając bliskości (2015-12-18 / Katarzyna Niesporek)
Doświadczając pewności (2015-11-18 / Katarzyna Niesporek)
Teatr w sieci (2015-10-31 / Maria Sztuka)
Pamięć i wyobraźnia (2015-09-27 / Katarzyna Niesporek)
O poszukiwaniu siebie (2015-09-27 / Katarzyna Bereta)
Wszystkie beboki Stalinogrodu (2015-08-08 / Katarzyna Bereta)
Edessy (2015-07-28 / Katarzyna Niesporek)
Erotyczne przygody pewnego świra (2015-07-24 / Ryszard Bednarczyk)
Trzej neurotycy i pies (2015-07-16 / Ryszard Bednarczyk)
O cierpieniu i wierze w sześciu językach (2015-07-02 / Ryszard Bednarczyk)
Z duszą na uwięzi (2015-06-15 / Ryszard Bednarczyk)
Czas jak zamarznięta rzeka (2015-05-13 / Ryszard Bednarczyk)
Wiersze i obrazy (2015-01-17 / Katarzyna Niesporek)
Zbiór minitraktatów i testament gorzkich prawd (2015-01-04 / Katarzyna Bereta)
O "Drugim końcu wszystkiego" Brzoski (2014-11-10 / Ewa Wylężek)
Czy mężczyźnie przystoi płakać? (2014-10-27 / Ewa Wylężek)
Jan Dobry nauczycielem Opolan (2014-10-08 / Justyna Kubik)
Przez wielką wodę. O narracji traumy (2014-09-21 / Ewa Wylężek)
O "Dialogach śląskich" Górdziałka (2014-08-25 / Marek Mikołajec)
Z kroniki rodzinnej – Dom trzech pokoleń (2014-08-19 / Ewa Wylężek)
Światło ze Śląska (2014-08-16 / Ewa Wylężek)