niedziela / 22 października 2017 Gtl Członkowie Miesięcznik "Śląsk" Partnerzy Kontakt
Górnośląskie Towarzystwo Literackie w Katowicach
G ó r n o ś l ą s k i e   T o w a r z y s t w o   L i t e r a c k i e   w   Katowicach

Krytyka literacka



Kto straszy w prozie Guzego

P. Guzy, Odwiedziny u duchów i inne opowiadania

W przedmowie do książki Piotra Guzego Odwiedziny u duchów i inne opowiadania, opublikowanej w 2015 roku przez opolskie Wydawnictwo Nowik, emigracyjny poeta Florian Śmieja narzeka na nieobecność w świadomości literackiej polskich czytelników twórczości tego pisarza. Urodzony w 1922 roku w Zawadzkiem Piotr Guzy młodość spędził w Tarnowskich Górach. Po wybuchu II wojny światowej w żołnierskiej tułaczce trafił do dywizji pancernej generała Maczka. Zdemobilizowany studiował ekonomię w Londynie, ale naukę dokończył w Poznaniu, dokąd przeniósł się w 1949 roku wraz z angielską żoną. W czasach stalinizmu pracował w „Tygodniku Zachodnim” i wydał trzy książki kryminalne. „Pod sensacyjną fabułą kryła się trucizna” – ocenił je krytycznie po latach. Gdy nastała polityczna odwilż wyjechał w 1957 roku z Polski. Pracował w BBC i Radiu Wolna Europa. Na emeryturze osiadł w Hiszpanii pod Walencją.

Próbą oczyszczenia za współpracę ze stalinizmem stały się jego wydane w latach 60. XX w. na emigracji powieści Krótki życiorys bohatera pozytywnego, Stan wyjątkowy, Requiem dla pani Tosi. Jedynie powieść Zwidy na wysokości, będąca między innymi postmodernistyczną próbą rozliczenia z zafałszowanym obrazem tużpowojennej rzeczywistości w Popiele i diamencie Jerzego Andrzejewskiego, ukazała się w 1994 roku w Polsce. Najnowszy zbiór opowiadań jest kolejną próbą przywrócenia krajowej publiczności pamięci o jego twórczości.

Już pobieżna lektura Odwiedzin u duchów i innych opowiadań utwierdza w przekonaniu, że problematyka poruszana w tej prozie z wolna staje się tematem rozważań historyków literatury, którzy ostatecznie ustalą miejsce Piotra Guzego w parnasie. Współczesny czytelnik nie jest raczej zainteresowany osobistymi rozliczeniami prozaika z własnym życiem. Otwierające zbiór opowiadania wojenne powielają bowiem schematy znane znacznie lepiej z literatury faktu. Opisane w Wielkim nieszczęściu losy akowskiego oddziału rozbrojonego podstępnie przez czerwonoarmistów jakoś nie wstrząsają sumieniem. Bardziej poruszające opowiadanie Mała Niusia z misiem o tragicznej śmierci matki i córki podczas wrześniowych bombardowań Polski przypominają dobrze znane sceny z powieści, reportaży, filmów innych autorów. Z kolei z kilku tekstów – wynikających zapewne z osobistych przeżyć autora – o angielskich kobietach przeżywających miłosne rozczarowania i satysfakcje w czasie inwazji niemieckiego lotnictwa na Anglię ciekawsze zdaje się tytułowe opowiadanie zbioru niż dość zdawkowa Frida. Nie przynoszą nic nowego opowiadania rozliczeniowe z czasami stalinizmu Wstyd czy Będziesz miłował kata swego! – będące pisarską ekspiacją. Te motywy podjęli już wcześniej bardziej znani pisarze. Najciekawsze z nich jest na pewno to zatytułowane Ostatnia posługa. Historia przypadkowego spotkania dziadka z wnuczką, której opiekunem był dawny stalinowski oprawca bohatera, i urządzenia mu pogrzebu. Tekst ten to dowód na absurd istnienia.  

Na szczególną uwagę zasługują dwa opowiadania – Biedna Lilo i Boska Christa – o miłościach żyjących na emigracji polskich bohaterów z Niemkami. W ciąg erotycznych opisów i towarzyszącym im psychicznych wzlotów prozaik wplata jedynie przytłumione refleksje o ironii dziejów. Fabuły obydwu utworów mają pechowe zakończenie, pełne szczęście nie jest osiągalne, a bohaterowie dopiero w finale przypominają sobie, że zapomnieli powiedzieć partnerkom, jak bardzo je kochali. W tych tekstach Piotra Guzego zaciera się już pamięć o bolesnej żołnierskiej przeszłości, a liczą się jedynie uciechy płynące z dostatniego życia na emigracji.

 

Piotr Guzy: Odwiedziny u duchów i inne opowiadania. Opole 2015, ss. 208.

autor: Ryszard Bednarczyk

Pozostałe wpisy

Biblioteka "Guliwer" (2016-12-30 / Małgorzata Wójcik-Dudek)
W gościnie u człowieka (2016-12-30 / Ryszard Bednarczyk)
Czucie, wiara i szkiełko – o kondycji współczesnej (2016-11-28 / Ewa Wylężek)
Z kulturą po literackich ścieżkach (2016-11-24 / Katarzyna Kuroczka)
Niobe. Śląska krzywda wykrzyczana (2016-11-12 / Grzegorz Sztoler)
Szeptem (2016-11-12 / Marek Rapnicki)
Naprawdę ważne zdjęcia (2016-11-06 / Paweł Lekszycki)
O geniuszu miejsca w śląskiej literaturze (2016-11-06 / Ryszard Bednarczyk)
Niewykorzystany demon przypadku (2016-10-27 / Katarzyna Kuroczka )
Jedynie skóra pachnie poezją (2016-10-27 / Ryszard Bednarczyk)
Wredny łobrozek, czyli egzystencjalny bigos (2016-10-18 / Katarzyna Kuroczka )
Grudzień Genowefy (2016-09-29 / Ewa Olejarz)
Wszystko się kręci wokół patyczka (2016-08-30 / Ryszard Bednarczyk)
Samotna walka Szczepańskiego (2016-08-29 / Katarzyna Kuroczka )
Mała zagłada (2016-08-03 / Ewa Wylężek)
Kręgi na wodzie (2016-07-28 / Irmina Kosmala)
Gorzkie studium psychologiczne i socjologiczne (2016-07-28 / Katarzyna Kuroczka)
To byli nasi dziadkowie (2016-07-27 / Grzegorz Sztoler)
U źródeł wrażliwości (2016-07-09 / Miłosz Piotrowiak)
Przypadek Pawła G. (2016-07-03 / Monika Witczak)
Wypisz, wymaluj – „Podsłuchy i podglądy” Jerzego J (2016-07-03 / Ewa Wylężek)
„To tylko poezja” (2016-06-12 / Katarzyna Niesporek)
Portret wielokrotny (2016-05-17 / Maria Dębicz)
Uważne czytanie (2016-05-10 / Ewa Bartos)
Być u siebie, to być sobą (2016-05-06 / Katarzyna Kuroczka (Bereta))
Uśmierceni przez Twardocha (2016-03-28 / Katarzyna Bereta)
Krzyk i cisza (2016-03-11 / Katarzyna Niesporek)
Detektyw po przejściach (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Traktat o grze w świat (2016-02-20 / Katarzyna Bereta)
"Duchy wojny" po raz piąty (2016-02-16 / Jacek Lyszczyna)
Koronkowa książeczka (2016-02-16 / Bogdan Widera)
'biernik Bogdana Prejsa (2016-02-15 / Roma Jegor)
Lament nad śmiercią hiszpańskiego toreadora (2016-02-15 / Jacek Lyszczyna)
O kulturowym przymusie (2016-02-09 / Katarzyna Bereta)
Szaleństwo i metoda (2016-02-09 / Ewa Wylężek)
Doświadczając bliskości (2015-12-18 / Katarzyna Niesporek)
Doświadczając pewności (2015-11-18 / Katarzyna Niesporek)
Teatr w sieci (2015-10-31 / Maria Sztuka)
Pamięć i wyobraźnia (2015-09-27 / Katarzyna Niesporek)
O poszukiwaniu siebie (2015-09-27 / Katarzyna Bereta)
Wszystkie beboki Stalinogrodu (2015-08-08 / Katarzyna Bereta)
Edessy (2015-07-28 / Katarzyna Niesporek)
Erotyczne przygody pewnego świra (2015-07-24 / Ryszard Bednarczyk)
Trzej neurotycy i pies (2015-07-16 / Ryszard Bednarczyk)
O cierpieniu i wierze w sześciu językach (2015-07-02 / Ryszard Bednarczyk)
Z duszą na uwięzi (2015-06-15 / Ryszard Bednarczyk)
Czas jak zamarznięta rzeka (2015-05-13 / Ryszard Bednarczyk)
Wiersze i obrazy (2015-01-17 / Katarzyna Niesporek)
Zbiór minitraktatów i testament gorzkich prawd (2015-01-04 / Katarzyna Bereta)
O "Drugim końcu wszystkiego" Brzoski (2014-11-10 / Ewa Wylężek)
Czy mężczyźnie przystoi płakać? (2014-10-27 / Ewa Wylężek)
Jan Dobry nauczycielem Opolan (2014-10-08 / Justyna Kubik)
Przez wielką wodę. O narracji traumy (2014-09-21 / Ewa Wylężek)
O "Dialogach śląskich" Górdziałka (2014-08-25 / Marek Mikołajec)
Z kroniki rodzinnej – Dom trzech pokoleń (2014-08-19 / Ewa Wylężek)
Światło ze Śląska (2014-08-16 / Ewa Wylężek)