niedziela / 22 października 2017 Gtl Członkowie Miesięcznik "Śląsk" Partnerzy Kontakt
Górnośląskie Towarzystwo Literackie w Katowicach
G ó r n o ś l ą s k i e   T o w a r z y s t w o   L i t e r a c k i e   w   Katowicach

Krytyka literacka



O kulturowym przymusie

August Scholtis, Wiatr od wschodu

Śląska opowieść sowizdrzalska A. Scholtisa Ostwind (pierwodruk: 1932) była dotąd znana jedynie czytelnikom legitymującym się dobrą znajomością niemieckiego, a i dla nich musiała stanowić nie lada wyzwanie, skoro jej tłumacz na język polski – A. Smolorz – stwierdził, iż została napisana trudnym i niecodziennym językiem. Może dlatego musieliśmy czekać na polski przekład aż 83 lata, a może powody były zupełnie inne? Niestety brakuje w tej recenzji miejsca, by snuć szerokie dywagacje na ten temat. Dość powiedzieć, że z nieco podobnych przyczyn zdaje się nie ukazywać wznowienie zbioru esejów Z. Kossak pt. Nieznany kraj (pierwodruk: 1932). Powód ten określiłabym lakonicznie: niezrozumieniem problematyki lub jeszcze inaczej: demonizacją zawartości książki.

Oczywiście już wcześniej na łamach „Fabryki Silesii” (nr 1/2012) opublikowano fragment powieści Scholtisa w translacji P. Przybyły, ale dopiero w 2015 roku oficyna Silesia Progress wydała cały utwór po polsku pod tytułem Wiatr od wschodu. I oto teraz każdy polski odbiorca może zajrzeć do tej osławionej książki, która w 1933 roku została zakazana w Niemczech.

Trzeba przyznać, że nie jest ona łatwa i w latach 30. XX wieku mogła budzić nie tylko obawy ideologiczne, ale także estetyczne, gdyż język Scholtisa wykraczał poza ówczesne kanony literackie. Robił wyłom w narracji, który można by porównać do eksperymentów współczesnego mu B. Schulza. Oczywiście, proza tego drugiego jest doskonalsza pod każdym względem, jest przede wszystkim lekka i pełna zaskakujących metafor. Proza Scholtisa jest ciężka, szorstka, a narracja często rwie się i gmatwa. Niestety sporo błędów – zarówno językowych, jak i stylistycznych – należy przypisać przekładowi Smolorza, a także dość niechlujnej pracy redaktora. Liczne literówki, zbędne spacje, a nawet niewłaściwa wersyfikacja tekstu znacznie utrudniają lekturę. Ma się wrażenie, że pracy nad publikacją towarzyszył zgubny pośpiech. Szkoda, bo znacznie obniża to poziom tej pierwszej polskiej edycji.

Co jednak wartościowego wnosi Wiatr od wschodu do skarbca literatury o Górnym Śląsku? Można by wskazać wiele ważnych zagadnień poruszanych przez Scholtisa, gdyż Ostwind, jak pisze jego tłumacz, to „kompendium wiedzy historycznej o genezie i rozwoju europejskiej katastrofy na linii (...) Trójkąta Weimarskiego” (s. 7).

Dla mnie Wiatr od wschodu to bardzo gorzka opowieść o tłamszącym oddziaływaniu tzw. kultury. Wpływ ten rozpoczyna się już w dzieciństwie, gdy młody człowiek urabiany jest przez otoczenie zgodnie z przyjętymi przez nie wierzeniami, tradycjami, zwyczajami, a czasami nawet zabobonami. Scholtis pokazuje takie instytucje, jak rodzina czy szkoła wręcz jako miejsca łamania ludzkiego ducha i urabiania go podług racji innych. Oczywiście nie on pierwszy i nie ostatni o tym pisał, ale z pewnością jego głos w tej wielopokoleniowej i wielojęzykowej narracji o kulturowym przymusie, który niszczy jednostki i całe narody, jest ważny i interesujący.

 

August Scholtis: Wiatr od wschodu. Śląska opowieść sowizdrzalska. Tłum. A. Smolorz. Altdorf, Katowice, Kotórz Mały 2015, ss. 439.

autor: Katarzyna Bereta

Pozostałe wpisy

Biblioteka "Guliwer" (2016-12-30 / Małgorzata Wójcik-Dudek)
W gościnie u człowieka (2016-12-30 / Ryszard Bednarczyk)
Czucie, wiara i szkiełko – o kondycji współczesnej (2016-11-28 / Ewa Wylężek)
Z kulturą po literackich ścieżkach (2016-11-24 / Katarzyna Kuroczka)
Niobe. Śląska krzywda wykrzyczana (2016-11-12 / Grzegorz Sztoler)
Szeptem (2016-11-12 / Marek Rapnicki)
Naprawdę ważne zdjęcia (2016-11-06 / Paweł Lekszycki)
O geniuszu miejsca w śląskiej literaturze (2016-11-06 / Ryszard Bednarczyk)
Niewykorzystany demon przypadku (2016-10-27 / Katarzyna Kuroczka )
Jedynie skóra pachnie poezją (2016-10-27 / Ryszard Bednarczyk)
Wredny łobrozek, czyli egzystencjalny bigos (2016-10-18 / Katarzyna Kuroczka )
Grudzień Genowefy (2016-09-29 / Ewa Olejarz)
Wszystko się kręci wokół patyczka (2016-08-30 / Ryszard Bednarczyk)
Samotna walka Szczepańskiego (2016-08-29 / Katarzyna Kuroczka )
Mała zagłada (2016-08-03 / Ewa Wylężek)
Kręgi na wodzie (2016-07-28 / Irmina Kosmala)
Gorzkie studium psychologiczne i socjologiczne (2016-07-28 / Katarzyna Kuroczka)
To byli nasi dziadkowie (2016-07-27 / Grzegorz Sztoler)
U źródeł wrażliwości (2016-07-09 / Miłosz Piotrowiak)
Przypadek Pawła G. (2016-07-03 / Monika Witczak)
Wypisz, wymaluj – „Podsłuchy i podglądy” Jerzego J (2016-07-03 / Ewa Wylężek)
„To tylko poezja” (2016-06-12 / Katarzyna Niesporek)
Portret wielokrotny (2016-05-17 / Maria Dębicz)
Uważne czytanie (2016-05-10 / Ewa Bartos)
Być u siebie, to być sobą (2016-05-06 / Katarzyna Kuroczka (Bereta))
Uśmierceni przez Twardocha (2016-03-28 / Katarzyna Bereta)
Krzyk i cisza (2016-03-11 / Katarzyna Niesporek)
Kto straszy w prozie Guzego (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Detektyw po przejściach (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Traktat o grze w świat (2016-02-20 / Katarzyna Bereta)
"Duchy wojny" po raz piąty (2016-02-16 / Jacek Lyszczyna)
Koronkowa książeczka (2016-02-16 / Bogdan Widera)
'biernik Bogdana Prejsa (2016-02-15 / Roma Jegor)
Lament nad śmiercią hiszpańskiego toreadora (2016-02-15 / Jacek Lyszczyna)
Szaleństwo i metoda (2016-02-09 / Ewa Wylężek)
Doświadczając bliskości (2015-12-18 / Katarzyna Niesporek)
Doświadczając pewności (2015-11-18 / Katarzyna Niesporek)
Teatr w sieci (2015-10-31 / Maria Sztuka)
Pamięć i wyobraźnia (2015-09-27 / Katarzyna Niesporek)
O poszukiwaniu siebie (2015-09-27 / Katarzyna Bereta)
Wszystkie beboki Stalinogrodu (2015-08-08 / Katarzyna Bereta)
Edessy (2015-07-28 / Katarzyna Niesporek)
Erotyczne przygody pewnego świra (2015-07-24 / Ryszard Bednarczyk)
Trzej neurotycy i pies (2015-07-16 / Ryszard Bednarczyk)
O cierpieniu i wierze w sześciu językach (2015-07-02 / Ryszard Bednarczyk)
Z duszą na uwięzi (2015-06-15 / Ryszard Bednarczyk)
Czas jak zamarznięta rzeka (2015-05-13 / Ryszard Bednarczyk)
Wiersze i obrazy (2015-01-17 / Katarzyna Niesporek)
Zbiór minitraktatów i testament gorzkich prawd (2015-01-04 / Katarzyna Bereta)
O "Drugim końcu wszystkiego" Brzoski (2014-11-10 / Ewa Wylężek)
Czy mężczyźnie przystoi płakać? (2014-10-27 / Ewa Wylężek)
Jan Dobry nauczycielem Opolan (2014-10-08 / Justyna Kubik)
Przez wielką wodę. O narracji traumy (2014-09-21 / Ewa Wylężek)
O "Dialogach śląskich" Górdziałka (2014-08-25 / Marek Mikołajec)
Z kroniki rodzinnej – Dom trzech pokoleń (2014-08-19 / Ewa Wylężek)
Światło ze Śląska (2014-08-16 / Ewa Wylężek)