niedziela / 22 października 2017 Gtl Członkowie Miesięcznik "Śląsk" Partnerzy Kontakt
Górnośląskie Towarzystwo Literackie w Katowicach
G ó r n o ś l ą s k i e   T o w a r z y s t w o   L i t e r a c k i e   w   Katowicach

Krytyka literacka



Z kroniki rodzinnej – Dom trzech pokoleń

Dom trzech pokoleń, Grzegorz Sztoler

Książka o dosyć skromnym rozmiarze niewątpliwie wzbudzi uznanie tych czytelników, dla których czytanie to więcej niż podążanie za linearną narracją. Dom trzech pokoleń to wzniesiony z różnych materiałów dom, w którym mieszkają kolejne pokolenia przodków autora. Znaleźć można tu przemyślenia pisarza, listy jego pradziada, rozmowy prowadzone w kuchni, która − jak w większości domostw − stanowi swoiste centrum tego mikrokosmosu, jakim jest rodzina.

Inspirowana opowieściami antenatów mieszkańca Międzyrzecza Grzegorza Sztolera praca podzielona jest na pięć części: Dom trzech pokoleń, Skarby ukryte w stodole, Kuchnia, Drzewo genealogiczne, Pożegnanie. To pogrupowanie jest raczej umowne, gdyż postacie i wątki przenikają swobodnie między rozdziałami. Całość sprawi przyjemność oczom – tekst jest przejrzysty, czcionka prosta i czytelna. Co jednak przykuwa uwagę, to sposób opisu licznych fotografii. Na część zdjęć czytelnik nakłada bowiem kalkę, na której ktoś odręcznie wypisał imiona krewnych – można odnieść wrażanie, iż mamy dostęp do prywatnych, intymnych memorabiliów. To niezwykłe rozwiązanie odsyła również do starych albumów fotograficznych, których kartki były rozdzielone delikatnym pergaminem chroniącym zdjęcia od zniszczenia , a finalnie − od zapomnienia.

Z całą pewnością praca ucieszy nie tylko wrażliwych na wizualne bodźce. Zróżnicowany charakter narracji, złożonej z listów i rozmów ciotek, oraz fonetyczny zapis gwary zachęcają do głośnego odczytywania książki wśród najbliższych. W ten sposób historia może zatoczyć koło. Dom, od którego autor rozpoczyna swą opowieść, gości także czytelników, a oni, odczytując losy jego mieszkańców, przywracają ich na chwilę do życia i zapraszają pod swój dach. Tak jak sugeruje podtytuł – „ten dom jest zawsze otwarty, każdy znajdzie w nim schronienie” − czytelnik odwiedza obcych ludzi, lecz między nimi odnajduje znajome przedmioty i fragmenty historii. Znajome zwłaszcza dla Ślązaków, dla których gwara nie powinna stanowić przeszkody w odkrywaniu kolejnych tajemnic brzeskiej rodziny Godziek. Mimo że osią książki jest właśnie ta śląska rodzina i jej skomplikowane losy, to każdy odbiorca rozpozna w postaci babci, która skrzętnie ukrywa historię swojej pierwszej miłości, własnych krewnych i zrozumie, że wizerunek rodziców tworzy się (tak jak pisze o tym autor) wśród niedomówień i domysłów.

Wertując ten rodzinny pamiętnik, czytelnik ma okazję zapoznać się z bogatą historią Śląska, którą autor w nienachlany sposób przedstawia. Opowieść rozpoczyna się w 1889 roku, kiedy to pradziad Sztolera − Augustyn Godziek − przyszedł na świat. Od tego momentu jesteśmy świadkami jego dorastania, zakładania rodziny i walki w czasie I Wojny Światowej. Poznajemy przywiązanie rodziny do ziemi, tradycji i kościoła, a jednocześnie dowiadujemy się o otwartości i zrozumieniu dla drugiego człowieka, które niejednokrotnie okazały się wybawcze: Zofia i Augustyn Godziek otrzymali medal „Sprawiedliwy wśród narodów świata” za uratowanie trzech Żydówek, którym udało się uciec z Marszu Śmierci. Historia jednej z nich, Olgi Lengyel, została nagrana i jest dołączona w formie płyty CD do książki.

Papiery, dokumenty, listy, które przetrwały wojnę, pożółkłe zdjęcia i żywa ciekawość autora sprawiają, że historia jego przodków przetrwała, a pamięć o rodzinie jest celebrowana i stanowi część nie tylko przeszłości, lecz także, na co ma nadzieję Sztoler, przyszłości. Jego osobiste refleksje nad więziami międzyludzkimi i tęsknota za wspólnotą inspirują do „wybudowania” własnego domu stworzonego ze wspomnień i anegdot, w które bogata jest każda rodzina.

 

Grzegorz Sztoler: Dom trzech pokoleń …ten dom jest zawsze otwarty. Każdy znajdzie w nim schronienie… Forma Studio. Katowice 2010, s. 83.

autor: Ewa Wylężek

Pozostałe wpisy

Biblioteka "Guliwer" (2016-12-30 / Małgorzata Wójcik-Dudek)
W gościnie u człowieka (2016-12-30 / Ryszard Bednarczyk)
Czucie, wiara i szkiełko – o kondycji współczesnej (2016-11-28 / Ewa Wylężek)
Z kulturą po literackich ścieżkach (2016-11-24 / Katarzyna Kuroczka)
Niobe. Śląska krzywda wykrzyczana (2016-11-12 / Grzegorz Sztoler)
Szeptem (2016-11-12 / Marek Rapnicki)
Naprawdę ważne zdjęcia (2016-11-06 / Paweł Lekszycki)
O geniuszu miejsca w śląskiej literaturze (2016-11-06 / Ryszard Bednarczyk)
Niewykorzystany demon przypadku (2016-10-27 / Katarzyna Kuroczka )
Jedynie skóra pachnie poezją (2016-10-27 / Ryszard Bednarczyk)
Wredny łobrozek, czyli egzystencjalny bigos (2016-10-18 / Katarzyna Kuroczka )
Grudzień Genowefy (2016-09-29 / Ewa Olejarz)
Wszystko się kręci wokół patyczka (2016-08-30 / Ryszard Bednarczyk)
Samotna walka Szczepańskiego (2016-08-29 / Katarzyna Kuroczka )
Mała zagłada (2016-08-03 / Ewa Wylężek)
Kręgi na wodzie (2016-07-28 / Irmina Kosmala)
Gorzkie studium psychologiczne i socjologiczne (2016-07-28 / Katarzyna Kuroczka)
To byli nasi dziadkowie (2016-07-27 / Grzegorz Sztoler)
U źródeł wrażliwości (2016-07-09 / Miłosz Piotrowiak)
Przypadek Pawła G. (2016-07-03 / Monika Witczak)
Wypisz, wymaluj – „Podsłuchy i podglądy” Jerzego J (2016-07-03 / Ewa Wylężek)
„To tylko poezja” (2016-06-12 / Katarzyna Niesporek)
Portret wielokrotny (2016-05-17 / Maria Dębicz)
Uważne czytanie (2016-05-10 / Ewa Bartos)
Być u siebie, to być sobą (2016-05-06 / Katarzyna Kuroczka (Bereta))
Uśmierceni przez Twardocha (2016-03-28 / Katarzyna Bereta)
Krzyk i cisza (2016-03-11 / Katarzyna Niesporek)
Kto straszy w prozie Guzego (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Detektyw po przejściach (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Traktat o grze w świat (2016-02-20 / Katarzyna Bereta)
"Duchy wojny" po raz piąty (2016-02-16 / Jacek Lyszczyna)
Koronkowa książeczka (2016-02-16 / Bogdan Widera)
'biernik Bogdana Prejsa (2016-02-15 / Roma Jegor)
Lament nad śmiercią hiszpańskiego toreadora (2016-02-15 / Jacek Lyszczyna)
O kulturowym przymusie (2016-02-09 / Katarzyna Bereta)
Szaleństwo i metoda (2016-02-09 / Ewa Wylężek)
Doświadczając bliskości (2015-12-18 / Katarzyna Niesporek)
Doświadczając pewności (2015-11-18 / Katarzyna Niesporek)
Teatr w sieci (2015-10-31 / Maria Sztuka)
Pamięć i wyobraźnia (2015-09-27 / Katarzyna Niesporek)
O poszukiwaniu siebie (2015-09-27 / Katarzyna Bereta)
Wszystkie beboki Stalinogrodu (2015-08-08 / Katarzyna Bereta)
Edessy (2015-07-28 / Katarzyna Niesporek)
Erotyczne przygody pewnego świra (2015-07-24 / Ryszard Bednarczyk)
Trzej neurotycy i pies (2015-07-16 / Ryszard Bednarczyk)
O cierpieniu i wierze w sześciu językach (2015-07-02 / Ryszard Bednarczyk)
Z duszą na uwięzi (2015-06-15 / Ryszard Bednarczyk)
Czas jak zamarznięta rzeka (2015-05-13 / Ryszard Bednarczyk)
Wiersze i obrazy (2015-01-17 / Katarzyna Niesporek)
Zbiór minitraktatów i testament gorzkich prawd (2015-01-04 / Katarzyna Bereta)
O "Drugim końcu wszystkiego" Brzoski (2014-11-10 / Ewa Wylężek)
Czy mężczyźnie przystoi płakać? (2014-10-27 / Ewa Wylężek)
Jan Dobry nauczycielem Opolan (2014-10-08 / Justyna Kubik)
Przez wielką wodę. O narracji traumy (2014-09-21 / Ewa Wylężek)
O "Dialogach śląskich" Górdziałka (2014-08-25 / Marek Mikołajec)
Światło ze Śląska (2014-08-16 / Ewa Wylężek)