Górnośląskie Towarzystwo Literackie w Katowicach
G ó r n o ś l ą s k i e   T o w a r z y s t w o   L i t e r a c k i e   w   Katowicach

Krytyka literacka



Trzej neurotycy i pies

Jan Paweł Krasnodębski, Zamknięci

Bohaterami najnowszej powieści Jana Pawła Krasnodębskiego zatytułowanej Zamknięci są dziadek, syn i wnuk. Jak to zwykle bywa w prozie Krasnodębskiego, jego neurotyczne postacie skłócone są z otoczeniem i trudno bliżej sprecyzować i odnaleźć − zarówno samemu autorowi, jak i czytelnikom – przyczyny ich cierpień oraz niezgody na świat. Może po prostu wynika to z ich psychicznej konstrukcji, względnie wrodzonego antykonformizmu.

Co nietypowe dla pisarstwa Krasnodębskiego, w powieści Zamknięci konflikty bohaterów trzypokoleniowej rodziny przybierają dość konkretny kształt społeczny. Dla nastolatka Tomka lekarstwem na rozterki wieku dojrzewania jest uczestnictwo w grupowej medytacji, podczas której przeżywa inicjację seksualną. Artur na kłopoty wieku średniego – pod nieobecność żony przebywającej za granicą − znajduje lek w romansie z sekretarką w jego własnej firmie. Senior Aleksander popada w konflikt z kierownictwem i mieszkańcami domu starców, w którym przebywa. Ta konkretyzacja uprawdopodobniła sytuacje opisane w książce i uwiarygodniła nieco emocjonalnie rozchwiane decyzje bohaterów.

Podobnie jak narracja w trzeciej osobie, bardzo sprawna i skupiona głównie na psychicznych przeżyciach postaci, przypominająca strumień świadomości i nie grzesząca nadmiarem autorskiej wszechwiedzy. Prozaik rozpoczyna bowiem od symultanicznych opisów perypetii każdej postaci z osobna, zawiązując w tak interesujący sposób fabułę. Połączenie w jedną kilku narracji o losach bohaterów towarzyszy dopiero narodzonej wspólnocie ich odczuć. Artur popiera Aleksandra w jego sporze z dyrekcją domu seniora. Tomek godzi się z ojcem i dziadkiem. I nic dziwnego, że jedna z bohaterek powieści kwituje to stwierdzeniem: „Niedaleko pada jabłko od jabłoni”.

W zaskakujący sposób prozaik potraktował także czas trwania fabuły. Akcja dzieje się wprawdzie w ciągu zaledwie kilkudziesięciu godzin, ale liczne retrospekcje narratora na temat wcześniejszych losów bohaterów sprawiają, że pojawiają się w utworze przełomowe wydarzenia; przykładowo przemiany polityczne zaistniałe po poznańskim czerwcu w 1956 roku. Takie zakorzenienie w polskich politycznych procesach lat najnowszych to rzecz wyjątkowa w pisarstwie Krasnodębskiego, dotychczas stroniącego od uhistoryczniania własnych dzieł. Zwłaszcza, że akcję najnowszej powieści ulokował w czasach ustrojowej transformacji, trochę uwagi poświęcając nawet pierestrojce. Jednak polityka jest tylko tłem dla obyczajowych i psychologizujących opisów.

Nie byłby oczywiście prozaik sobą, gdyby stworzył klasyczne szczęśliwe zakończenie Zamkniętych. Kłóciłoby się to z fatalistycznym światopoglądem zarówno pisarza, jak i bohaterów. W finale powieści, po spowodowaniu wypadku samochodowego, Artur w napadzie paniki biegnie w dal, za którą czai się kraina halucynacji i psychozy. Ale autor nie dopowiada niczego do końca, pozostawia narrację otwartą. Może zamknie ją w następnej powieści.

 

Jan Paweł Krasnodębski: Zamknięci. Chorzów 2014, s. 216.

autor: Ryszard Bednarczyk

Pozostałe wpisy

Biblioteka "Guliwer" (2016-12-30 / Małgorzata Wójcik-Dudek)
W gościnie u człowieka (2016-12-30 / Ryszard Bednarczyk)
Czucie, wiara i szkiełko – o kondycji współczesnej (2016-11-28 / Ewa Wylężek)
Z kulturą po literackich ścieżkach (2016-11-24 / Katarzyna Kuroczka)
Niobe. Śląska krzywda wykrzyczana (2016-11-12 / Grzegorz Sztoler)
Szeptem (2016-11-12 / Marek Rapnicki)
Naprawdę ważne zdjęcia (2016-11-06 / Paweł Lekszycki)
O geniuszu miejsca w śląskiej literaturze (2016-11-06 / Ryszard Bednarczyk)
Niewykorzystany demon przypadku (2016-10-27 / Katarzyna Kuroczka )
Jedynie skóra pachnie poezją (2016-10-27 / Ryszard Bednarczyk)
Wredny łobrozek, czyli egzystencjalny bigos (2016-10-18 / Katarzyna Kuroczka )
Grudzień Genowefy (2016-09-29 / Ewa Olejarz)
Wszystko się kręci wokół patyczka (2016-08-30 / Ryszard Bednarczyk)
Samotna walka Szczepańskiego (2016-08-29 / Katarzyna Kuroczka )
Mała zagłada (2016-08-03 / Ewa Wylężek)
Kręgi na wodzie (2016-07-28 / Irmina Kosmala)
Gorzkie studium psychologiczne i socjologiczne (2016-07-28 / Katarzyna Kuroczka)
To byli nasi dziadkowie (2016-07-27 / Grzegorz Sztoler)
U źródeł wrażliwości (2016-07-09 / Miłosz Piotrowiak)
Przypadek Pawła G. (2016-07-03 / Monika Witczak)
Wypisz, wymaluj – „Podsłuchy i podglądy” Jerzego J (2016-07-03 / Ewa Wylężek)
„To tylko poezja” (2016-06-12 / Katarzyna Niesporek)
Portret wielokrotny (2016-05-17 / Maria Dębicz)
Uważne czytanie (2016-05-10 / Ewa Bartos)
Być u siebie, to być sobą (2016-05-06 / Katarzyna Kuroczka (Bereta))
Uśmierceni przez Twardocha (2016-03-28 / Katarzyna Bereta)
Krzyk i cisza (2016-03-11 / Katarzyna Niesporek)
Kto straszy w prozie Guzego (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Detektyw po przejściach (2016-03-05 / Ryszard Bednarczyk)
Traktat o grze w świat (2016-02-20 / Katarzyna Bereta)
"Duchy wojny" po raz piąty (2016-02-16 / Jacek Lyszczyna)
Koronkowa książeczka (2016-02-16 / Bogdan Widera)
'biernik Bogdana Prejsa (2016-02-15 / Roma Jegor)
Lament nad śmiercią hiszpańskiego toreadora (2016-02-15 / Jacek Lyszczyna)
O kulturowym przymusie (2016-02-09 / Katarzyna Bereta)
Szaleństwo i metoda (2016-02-09 / Ewa Wylężek)
Doświadczając bliskości (2015-12-18 / Katarzyna Niesporek)
Doświadczając pewności (2015-11-18 / Katarzyna Niesporek)
Teatr w sieci (2015-10-31 / Maria Sztuka)
Pamięć i wyobraźnia (2015-09-27 / Katarzyna Niesporek)
O poszukiwaniu siebie (2015-09-27 / Katarzyna Bereta)
Wszystkie beboki Stalinogrodu (2015-08-08 / Katarzyna Bereta)
Edessy (2015-07-28 / Katarzyna Niesporek)
Erotyczne przygody pewnego świra (2015-07-24 / Ryszard Bednarczyk)
O cierpieniu i wierze w sześciu językach (2015-07-02 / Ryszard Bednarczyk)
Z duszą na uwięzi (2015-06-15 / Ryszard Bednarczyk)
Czas jak zamarznięta rzeka (2015-05-13 / Ryszard Bednarczyk)
Wiersze i obrazy (2015-01-17 / Katarzyna Niesporek)
Zbiór minitraktatów i testament gorzkich prawd (2015-01-04 / Katarzyna Bereta)
O "Drugim końcu wszystkiego" Brzoski (2014-11-10 / Ewa Wylężek)
Czy mężczyźnie przystoi płakać? (2014-10-27 / Ewa Wylężek)
Jan Dobry nauczycielem Opolan (2014-10-08 / Justyna Kubik)
Przez wielką wodę. O narracji traumy (2014-09-21 / Ewa Wylężek)
O "Dialogach śląskich" Górdziałka (2014-08-25 / Marek Mikołajec)
Z kroniki rodzinnej – Dom trzech pokoleń (2014-08-19 / Ewa Wylężek)
Światło ze Śląska (2014-08-16 / Ewa Wylężek)